پروژه بیرونی- فرهنگان
پاکیزه‌نویسی- ۵۵ لحن و منطق گفتار
✍️ رضا منصوری
جمعه ۱ اسفند ۱۴۰۴

https://birouni-prj.ir/contents


به سریال‌ها دقت کنید. ایرانی را با خارجیِ دوبله‌شده مقایسه کنید. معمولا از لحن و نوع گفتار بازیگر می‌شود فهمید کدام ایرانی است و کدام دوبله. چرا؟ به خاطر لحن نه موضوع.

همین تمایز در ترجمه‌های امروزی فراوان دیده می‌شود. جمله به جمله درست است اما «ترکیب‌اش» فارسی نیست. به عبارتی، منطق و لحن گفتار «ترجمه نشده»؛ شفاف بودن ترجمه به‌وضوح دیده می‌شود، یعنی می‌شود راحت «دید» ترجمه است نه اصل؛ بوی ترجمه می‌دهد؛‌ می‌بیوسد که ترجمه است. ترجمهء‌ بدی است.


جملهء انگلیسی زیرا را ببینید:

When we run into fresh information, we don’t just accept it. We’d be crazy to: the evolution of the human brain has been heavily influenced by the need to distinguish fact from fiction, truth from lies

که ترجمه شده

«وقتی با اطلاعاتی تازه مواجه می‌شویم آن را نمی‌پذیریم. ما را آشفته می‌کند: تکامل مغز انسان به شدت تحت تأثیر نیاز به تمایز واقعیت از خیال، حقیقت از دروغ بوده است.»

ترجمه کلمه به کلمه عین اصل است. اشتباه ندارد. اما کلمه‌ ترجمه شده نه مضمون. منطق گفتار و لحن آن ذهن فارسی را آزار می‌دهد. نورون‌های مغز ما از درک آن خسته می‌شود! لحن نوشته آزاردهنده است.

حالا این ترجمه چطور:

«هنگام مواجه با اطلاعاتِ تازهْ از پذیرش آن اکراه داریم؛ آشفته‌مان می‌کند. مغز انسان به گونه‌ای فرگشته که بتواند واقعیت را از خیال و حقیقت را از دروغ متمایز کند.»

شاید بتوانید بهتر هم برگردانید. این مثال بسیار کوتاه و ساده، از ترجمه‌ای اخیر، برای نشان دادن اهمیت لَحن در ترجمهء پاکیزه است. این روزها کتاب‌های زیادی می‌بینیم که تمام متن ذهن‌آزار است و مانع درک موضوع.