فساد در علم ایران و واکنش‌های بین‌المللی
✍️ رضا منصوری
جمعه ۱۷ بهمن ۱۴۰۴

واعظان کاین جلوه در محراب ومنبر می کنند: مصداقی از جهل و امتیازهای وثوقانه‌ای در علم ایران. این دیگر کودتای اجنبی نیست. دنبال اغتشاش هم نباشیم. به دست جاهلانهء مدیران داخلی است با حمایت یا تحمل عافیت‌طلبانی از سپهر علم ایران. اثر آن فرار جوانان مستعد از ایران است. ضرر آن کمتر چند هزار کشته و خسارت مرتبط روحی و مالی برای ایران نیست.

* ۱۵ آبان ۱۳۹۵، متن زیر به سفارش یکی از روزنامه‌های داخلی نوشته شده بود که در مرحلهء آخر، چاپ آن را به صلاح ندانستند.

در دولت نهم در اوایل دههء هشتاد خاطرم هست رتبهء فساد ایران در دنیا حدود ۱۳۰ در میان ۱۸۰ کشور بود. یعنی هنوز ۵۰ کشور از ما فاسد‌تر بودند! ندیدم کسی در ایران از این رتبهء فساد برآشوبد و این عدد را به دشمنی با ایران نسبت بدهد. در اواخر دولت دهم رتبهء فساد ایران بر همان مبنا به ۱۷۸ رسید، یعنی ایران جزو فاسدترین کشورهای جهان اعلام شد. باز هم ندیدم کسی از این اعلام فساد ایران برآشوبد. نمی‌دانم چرا حالا که بخشی از فساد علمی ایران در مجلهء ساینس و بعد هم نیچر اعلام شد این همه حساسیت نشان داده شد. آقای مخبر دزفولی دبیر شورای انقلاب فرهنگی که سه سال پیش اعلام کرده بودند رشد علمی ایران به حدی است که ما نگران کشور‌های دیگر هستیم، دو هفتهء پیش، پس از چاپ مقالهء ساینس در مورد تقلب در پایان‌ نامه‌ها و مقاله‌های ایران، اعلام کرد: «ما پشت پردهء این دشمنی با ایران و عقبهء آن را در ایران شناسایی کرده‌ایم». نمی‌دانم چرا شعار «ما می‌توانیم‌» در امر علم و فناوری را می‌دهیم اما زمانی که متخصصان خودمان در زمینهء تقلب در علم هشدار می‌دهند هیچ مسئولی توجه نمی‌کند؟ اما همین که یک «زاق و بور فرنگی» لب تر می‌کند همه بر‌می‌آشوبند و دنبال عقبهء دشمن در داخل می‌گردند!
بله چند سال است که می‌گوییم دست کم ۱۰ در صد از پایان نامه‌های ایران و مقاله‌های متخصصان ما مشکوک به تقلب و مصداق انتحال (همه نوع خلاف علمی از جمله سرقت) است. اما گوشی در مقامات مسئول ما بدهکار نبود. سال‌ها است می‌گوییم که سیاست‌های آموزشی و استخدامی وزارت عتف و پزشکی دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها همه را به سوی فساد «رهنمون» می‌کند؛ اما گوشی بدهکار نیست. انگار مسئولان ما هم ارزش حرف را هنوز در «غربی بودن» می‌دانند!
بله موضوع انتحال و تقلب در علم همیشه در طول تاریخ و در تمام کشورها بوده و هست اما اگر در کشورهایی تنها در حدود ۰٫۰۰۱ درصد است چه ربطی به ما دارد که با ۱۰ درصد فساد رو به رو هستیم؟ شون فیزیکدان برجستهء آلمانی به خاطر عدد‌سازی در یک مقاله عنوان دکتری خود را در سال ۱۳۸۰ از دست داد و مجبور شد علم را ترک کند، اما دو سال است معلوم شده استادی در دانشگاه تهران تمام مقاله‌ها و کتاب‌هایش مصداق انتحال است و هنوز مقام علمی خود را در دانشگاه نگهداشته است. چرا؟ چرا از اینکه بیگانگان فساد ما را به رخمان می‌کشند می‌هراسیم؟ چرا از این فرصت استفاده نمی‌کنیم تا قدرت خود را، قدرت «تاب آوری» علم خود را، در برابر تمایل به فساد نشان دهیم. ما این توان را داریم که نادانان در سپهر علم کشور را کنار بزنیم و تلالو واقعی توان علمی تاریخی خودمان را نشان بدهیم و از فرار مغز‌ها جلوگیری کنیم!