🔴 از بازرگان تا بسته‌نگار
🔹 فرایند تکامل سه دوره فکر دینی
▪️یادمان چهارمین سال درگذشت محمد بسته‌نگار -6

❇️ فرهاد( مراد) همتی

مقدمه

🔸آنچه در مدرنیته غربی در عصر روشنگری اتفاق افتاد،رهایی عقل از اتوریته ها و مراجع اقتدار بیرونی و جنبش های اجتماعی علیه سلطه کلیسا و استبداد حامی آن بود.نتیجه آن پیشرفت و توسعه علمی و فرهنگی و استقرار دموکراسی و آزادی های مدنی و سیاسی است که امروز شاهد آن هستیم.

▪️ نسل اول روشنفکران دینی به جای اینکه هم چون سنت گرایان علم را در تضاد و تقابل با دین بدانند و با علم و توسعه و پیشرفت مخالفت کنند،با تحصیل علوم دقیقه به این نتیجه رسیدند که علم و دین نه تنها تضادی ندارند،بلکه آیات قرآن دستاوردهای علم را تائید می کند. مرحوم محمد بسته نگار به عنوان شاگرد و یار و همراه بزرگانی چون دکتر سحابی،مهندس بازرگان و آیت الله طالقانی،هم در اندیشه و نظر و روشنفکری دینی و هم در مبارزات ضد استبدادی و ضد استعماری گام های استواری برداشته و در موارد بسیاری از برخی شخصیت های مشهور روشنفکری نظریات صائب تری داشته است.

🔸در این مطلب به سه دوره فکری جریان روشنفکری دینی که بسته نگار هم یکی از اندیشه ورزان و فعالین اجتماعی آن عرصه بوده است،می پردازیم تا ضرورت تاریخی این جریان را در تائید پیشرفت و توسعه و مدرنیت و همچنین تلاش و فداکاری آنان را در مبارزه با استبداد دیرپا برای استقرار آزادی و دموکراسی بهتر دریابیم.

▪️ مرحوم محمد بسته نگار دانش آموخته حقوق،داماد و شاگرد آیت الله طالقانی و از شاگردان و همرزمان زنده یادان دکتر سحابی و مهندس بازرگان و یار و یاور مهندس عزت الله سحابی بود و در عمر ۷۷ساله خود از زمانی که عضو جبهه ملی شد تا تاسیس نهضت آزادی در مبارزه با استبداد سلطانی همراه با یاران خود رنج زندان و تبعید را به جان خرید و تا پایان عمر پر برکت خویش در مبارزه با استبداد راسخ و ثابت قدم بود.

🔸علیرغم سالها مبارزه چنان فداکار و از خودگذشته و فروتن بود که هیچ گاه به دنبال پرنسیپ های فردی و بر کشیدن خود نبود.برعکس،تمام هم او توجه به منافع ملی و اصول استقلال و آزادی و مدارا بود.اگر قرار بود از شخصیتی تعریف و تمجید نماید از رهبر نهضت ملی دکتر محمد مصدق سخن می گفت و از مبارزات دکتر سحابی و مهندس بازرگان و آیت الله طالقانی می گفت و در ترویج اندیشه و دیدگاه های آنان می کوشید.

▪️ هیچ گاه در مبارزات و تحمل سختی ها و بیان دیدگاه ها به فکر این نبود که دیده شود. تواضع و فروتنی و سادگی و صمیمیت آگاهانه او زبانزد دوستان و یارانش بود و برای هر مشاهده گری به وضوح قابل رؤیت بود.شاید ذکر چنین مواردی که اظهر من الشمس است،چیز تازه ای برای خواننده نداشته باشد.

🔸به همین دلیل تلاش می کنم در پرتو سیر تحول روشنفکری و نواندیشی دینی در دوره های مختلف، از توانایی‌های فکری و فهم عمیق اندیشه ها و قدرت درک این تحول فکری و البته تحول فکری که در اندیشه خود بسته نگار متناسب شرایط زمان ایجاد شده بود،تحلیلی تاریخی و تئوریک ارائه نمایم.

▪️ نسل اول روشنفکری دینی با شناخت مدرنیته و پیشرفت و توسعه کشورهای اروپایی و آمریکا به دنبال پاسخ این پرسش اساسی بودند که علل عقب ماندگی جوامع اسلامی و خصوصا ایران چیست؟چرا جوامع اسلامی گرفتار جهل و خرافه هستند و از غافله تمدن عقب مانده اند؟

🔸از این منظر روشنفکر دینی ضمن پالایش منابع دینی به دنبال بازخوانی و تفسیری مدرن از دین بودند.پدران نواندیشی دینی با تحصیلات آکادمیک علوم و معارف جدید،سعی در انطباق آیات قرآن با علوم مدرن داشتند تا ثابت کنند که دین با علم و پیشرفت نه تنها مخالف نیست ،بلکه اگر تفسیر درستی از متون دینی شود،حتی با علوم دقیقه سازگاری و انطباق دارد.بازرگان و دکتر سحابی و طالقانی در دوره اول سیر فکری خود چنین می اندیشیدند. البته بر خلاف نظر نادرست برخی منتقدین بازرگان و یارانش پوزیتیویست نبودند،بلکه تلاش آنها تفسیر معقول به مفهوم مدرن آن از دین بود،تا نشان دهند که دین تضاد و تقابلی با علوم جدید ندارد.

▪️ مرحوم بسته نگار در تحلیل تفاسیر علمی آیت الله طالقانی به صراحت می گوید که طالقانی از این دیدگاه گذر کرد و گرایش به تفسیر اجتماعی دین پیدا ‌کرد.اما همین نواندیشان با گذار از این دوره به تدریج به اسلام به مثابه سیستمی از ارزش‌ها و راهکارهایی نگاه می کردند که در آن استبداد، شرک به خداوند تلقی می شد. چنین دیدگاهی به ایدئولوژیک کردن دین و تولد اسلام سیاسی منجر شد که در شریعتی به کمال رسید....


متن کامل :
https://bit.ly/3uzogOy


#فرهاد_همتی
#مهدی_بازرگان
#محمد_بسته‌نگار
#چهارمین_یادمان


https://t.me/iranfardamag