در زیستشناسی، فرمون (Pheromone) به مادهٔ شیمیاییای گفته میشود که از یک فرد ترشح شده و در فرد دیگری از همان گونه، یک پاسخ رفتاری یا فیزیولوژیک اختصاصی، قابل تکرار و مستقل از یادگیری ایجاد کند. این تعریف در بسیاری از پستانداران مانند جوندگان کاملاً اثبات شده است، اما در مورد انسان هنوز شواهد قطعی وجود ندارد.
در انسان، برخلاف بسیاری از پستانداران، اندام ومرونازال (Vomeronasal Organ; VNO) که گیرندهٔ اصلی فرمونها محسوب میشود، در اغلب بزرگسالان عملکرد فعالی ندارد و بیشتر ژنهای گیرندهٔ فرمونی (Vomeronasal Receptor Genes) نیز در طی تکامل غیرفعال (Pseudogenized) شدهاند. به همین دلیل، تاکنون هیچ مولکولی بهعنوان Human Pheromone به اجماع علمی نرسیده است.
با این حال، این به معنای بیاثر بودن بوهای بدن نیست. پژوهشها نشان دادهاند که ترکیبات فرّار موجود در عرق (Axillary Secretions) و سایر ترشحات بدن زنان، بهویژه در فاز باروری (Periovulatory Phase)، میتوانند بهصورت آماری بر پاسخهای زیستی مردان اثر بگذارند؛ از جمله تغییرات خفیف در تستوسترون (Testosterone)، کورتیزول (Cortisol)، توجه به محرکهای جنسی و ارزیابی جذابیت. با این حال، این اثرات معمولاً کوچک، وابسته به زمینه و نه بهاندازهٔ فرمونهای کلاسیک در حیوانات هستند.
امروزه بسیاری از پژوهشگران پیشنهاد میکنند بهجای واژهٔ «فرمون انسانی»، از اصطلاح Chemosignals (سیگنالهای شیمیایی) استفاده شود؛ زیرا شواهد نشان میدهد انسانها احتمالاً از طریق بوهای بدن اطلاعاتی دربارهٔ وضعیت فیزیولوژیک، هیجانی یا تولیدمثلی را منتقل میکنند، اما این انتقال با تعریف سختگیرانهٔ فرمون یکسان نیست.
References
Wyatt, T. D. (2015). The search for human pheromones: The lost decades and the necessity of returning to first principles. Proceedings of the Royal Society B, 282(1804), 20142994.
Wyatt, T. D. (2014). Pheromones and Animal Behavior: Chemical Signals and Signatures (2nd ed.). Cambridge University Press.
Wysocki, C. J., & Preti, G. (2004). Facts, fallacies, fears, and frustrations with human pheromones. The Anatomical Record Part A, 281A(1), 1201–1211.
Miller, S. L., & Maner, J. K. (2010). Scent of a woman: Men's testosterone responses to olfactory ovulation cues. Psychological Science, 21(2), 276–283.
🔻 Address:
Telegram | Instagram | Castbox | YouTube