لیستی بسیار تخصصی و کامل از نظریه‌های انگیزش در روان‌شناسی
نظریه → پژوهش‌گر اصلی → خلاصه‌ی علمی و موجز.
۱. سلسله‌مراتب نیازهای مازلو (Maslow’s Hierarchy of Needs)
آبرهام مازلو
انگیزش از طریق تأمین نیازهایی که از پایه‌ای‌ترین (فیزیولوژیک)، به سوی نیازهای بالاتر مثل خودشکوفایی حرکت می‌کنند. هر نیاز ارضا شده انگیزنده نیست؛ فقط نیازهای برآورده‌نشده انگیزش ایجاد می‌کنند.
۲. نظریه ERG آلدرفر (ERG Theory)
کلایتون آلدرفر
وی سلسله‌مراتب مازلو را به سه نیاز اصلی فشرده کرد: Existential (وجودی)، Relatedness (وابستگی)، Growth (رشد). همچنین پدیده بازگشت به سطوح پایین‌تر هنگام ناکامی در سطوح بالاتر را معرفی کرد.
۳. نظریه نیازهای مک‌کللند (McClelland’s Achievement Motivation Theory)
دیوید مک‌کللند
تحلیل نیازها را تغییر داد و تمرکز کرد که تنها یک انگیزه غالب در رفتار ظاهر می‌شود—دستیابی (achievement)، وابستگی (affiliation) یا قدرت (power). این نیازها از راه یادگیری و فرهنگ شکل می‌گیرند.
۴. نظریه دو عامل هرزبرگ (Herzberg’s Two-Factor Theory)
فردریک هرزبرگ
بین عوامل "بهداشتی" (مانند شرایط کار) که از بی‌انگیزگی جلوگیری می‌کنند، و عوامل خلق انگیزش (مانند موفقیت و رشد) فرق می‌گذارد. چارچوبی کاربردی برای محیط‌های کاری.
۵. نظریه غرایز (Instinct Theory)
ویلیام جیمز و زیست‌شناسان روان‌شناس
رفتارها بر پایه غرایز درونی فطری شکل می‌گیرند—مانند غریزه نیاز به غذا یا ارتباط. غرایز دارای منبع، هدف و نیروی انگیزش هستند.
۶. نظریه کاهش تکانه (Drive Reduction Theory)
کلارک هال
انگیزش هنگامی اتفاق می‌افتد که فرد نیاز فیزیولوژیکی یا روانی دارد (مانند گرسنگی)، و برای کاهش این تکانه به رفتارهایی مبادرت می‌ورزد. زمانی که نیاز برآورده شد، انگیزش کاهش می‌یابد.
۷. نظریه برانگیختگی (Arousal Theory)
روان‌شناسان کلاسیک (مثل یرکس و دودسون)
انگیزش زمانی رخ می‌دهد که فرد در سطح بهینه‌ای از برانگیختگی (آرامش یا هیجان) باشد—هم خیلی کم و هم خیلی زیاد، عملکرد را مختل می‌کنند.
۸. نظریه انگیزش مشوقی (Incentive Theory)
روان‌شناسان رفتاری
برعکس نظریه غرایز، تأکید بر عوامل بیرونی (مشوق‌ها) دارد؛ یعنی رفتار با توجه به پاداش‌های خارجی شکل می‌گیرد.
۹. نظریه انتظار (Expectancy Theory)
ویکتور وِروم (Victor Vroom)
افراد رفتار خاصی را انتخاب می‌کنند اگر انتظار داشته باشند که تلاش‌شان منجر به عملکرد خوب و سپس به پاداش مطلوب شود. سه مولفه کلیدی: انتظار، ابزاریت و ارزش (valence).
۱۰. نظریه ارزش/انتظار (Expectancy-Value Theory)
مارتین فیشبین و آیزک‌آْژن
انگیزش از محاسبات ذهنی ناشی می‌شود؛ ما انتظارات (expectancy) و ارزش‌ها (value) را ارزیابی می‌کنیم و بر اساس آن انتخاب می‌کنیم رفتار انجام دهیم یا نه.
۱۱. نظریه خودتعیینی (Self-Determination Theory – SDT)
دسی و رایان
بر سه نیاز روان‌شناختی پایه تأکید دارد: خودمختاری (autonomy)، شایستگی (competence)، و ارتباط (relatedness). همچنین شامل نظریه‌های کوچکتر مانند Cognitive Evaluation و Organismic Integration است؛ وقتی مشوق‌ها اطلاع‌دهنده هستند انگیزه درونی تقویت می‌شود، ولی اگر کنترل‌گر باشند تضعیف می‌گردد.
۱۲. نظریه جمع‌شدن انگیزه (Motivation Crowding Theory)
برونو فری و اقتصاددانان رفتاری
پاداش‌های بیرونی گاهی باعث کاهش انگیزش درونی می‌شوند—به ویژه وقتی انتظار می‌رود. این تداخل، اثر "crowding out" نامیده می‌شود.
۱۳. نظریه هدف‌گذاری (Goal-Setting Theory)
ادوین لاک و همکاران
هدف‌های مشخص و چالش‌برانگیز همراه با بازخورد مؤثر انگیزه و عملکرد را افزایش می‌دهند. هدف‌ها باید روشن، توافقی، دشوار اما در دسترس باشند.
Address
Telegram | Instagram | Castbox | YouTube