موج دوم روان‌شناسی، «رفتارگرایی» (Behaviorism) است که توسط دانشمندانی همچون «پاولف»، «واتسون»، «ولپه» و «اسکینر» پایه‌گذاری شد. اساس این تئوری این است که ذهن یک دستگاه «یادگیری» است و پایه رفتارها و احساسات، مشاهدات ما و اطلاعاتی هستند که در ذهن ما ثبت می‌شوند. براین اساس، ذهن ما توسط اطلاعاتی که از محیط دریافت کرده‌ایم، «برنامه‌ریزی» (Programming) شده‌است و درمان مشتمل است بر ایجاد تجربیات جدیدی برای مراجع که منجر به زدودن برنامه‌های قبلی (De-programming) و ثبت اطلاعات جدید (Re-programming) گردد. بعدها جزء شناختی (تفسیر ذهن از تجربیات) توسط دانشمندانی چون «الیس» و «بک» بیشتر مورد توجه قرارگرفت و «درمان رفتاری» (Behavior therapy) تبدیل به «درمان شناختی – رفتاری» (cognitive-behavior therapy) شد.


موج سوم روان‌شناسی، موج «وجودی» (Existential) است. در این موج، جنبه فلسفی روان‌شناسی بیشتر مدنظر قرار گرفت و موضوعاتی همچون جایگاه انسان در هستی، معنای زندگی و جبر و اختیار مورد توجه قرار گرفتند. بزرگانی همچون «ژان پل سارتر»، «ویکتور فرانکل» و «آبراهام مازلو» در شکل‌گیری این جریان نقش مهمی داشتند. گر چه به ظاهر این موج ارائه‌کننده روش‌های درمانی خاصی نبود، اندیشه وجودی باعث شکل‌گیری جریانات درمانی قابل‌ توجه در جوامع شد که بهترین نمونه آن گروه‌های خودیاری هستند که میلیون‌ها نفر در سطح جهان با عضویت و مشارکت در آنها فرایند درمان را می‌گذرانند.


موج چهارم روان‌شناسی «روان‌شناسی فرافردی» است. شاید «کارل گوستاو یونگ» روانکاو سوئیسی و پایه‌گذار «روان‌شناسی تحلیلی»، با وارد کردن مفهوم «ناخودآگاه جمعی» به‌نحوی در دل موج اول روان‌شناسی بذر چهارمین موج روان‌شناسی را کاشت.
مفهوم «فرافردی» در این نام‌گذاری بر این باور تاکید دارد که آگاهی یک کیفیت فردی نیست که تنها بر اساس اطلاعاتی که یک فرد از محیط می‌گیرد شکل یابد؛ بلکه آگاهی یک کیفیت جهانی است که آگاهی هر فرد، خواه‌ناخواه، با سطح و محتوای آگاهی کلیه افراد انسانی در داد‌و‌ستد است.
انتخاب‌های ما بر شعور جهانی مؤثرند و متقابلا شعور جهانی نیز برای ما فضاهای انتخاب گسترده‌تری فراهم می‌کند که منجر به عمیق‌تر شدن آگاهی ما می‌گردد. از آنجا که نظریات «هگل»، «نیچه» و «یونگ» در این زمینه پیش از عصر رسانه ابراز شده بودند این شعور جهانی، روح تاریخ یا آگاهی فرافردی مدّنظر آنها از جنس جریان‌های رسانه‌ای، مُد و همرنگی جماعت نبوده‌است بلکه از جنس «موج‌های الیوت» بوده است.

Channel ID: PsychoAnalyser