🔻 انقلابِ درون 🔻

رحلت امام خمینی(ره) را نباید تنها یک پایان تاریخی دانست؛ بلکه باید آن را آغازی برای اندیشیدن به دو پرسش اساسی درباره هویت جمعی بدانیم: «ما که هستیم؟» و «چه می‌خواهیم باشیم؟»
هویت مفهومی است که هم در سطح فردی و هم در سطح جمعی، به انسان معنا می‌بخشد. اما در جهان معاصر، هویت به میدان نزاع تبدیل شده است. برخی قدرت‌ها با مرکز قرار دادن روایت خود از انسان، می‌کوشند آن را به‌عنوان الگوی جهانی معرفی کنند. این پدیده را می‌توان «استعمار هویتی» نامید؛ فرایندی که با برچسب‌هایی مانند «انسان مدرن» یا «انسان امروزی» تلاش می‌کند هر تعریف دیگری از انسان بودن را عقب‌مانده جلوه دهد.
در چنین فضایی بود که ظهور امام خمینی(ره) در دهه چهل و پنجاه شمسی، مانند یک چرخش فکری عمل کرد. او با به پرسش کشیدنِ «خود»، ملتی را که در آستانه فراموشی فرهنگی قرار داشت، به بازشناختن هویت خویش فراخواند. این یک انقلاب درونی بود پیش از آنکه به تغییرات بیرونی بینجامد.
این تحول اما در خلأ رخ نداد؛ ریشه در هویتی داشت که قرن‌هاست ایرانیان با آن زیسته‌اند: هویت ایرانی-اسلامی. این هویت دوپاره نیست؛ ترکیبی است که در لحظه‌های سرنوشت‌ساز تاریخی، مانع از فروپاشی فرهنگی شده است. نگاهی به تاریخ نشان می‌دهد که «اسلام» و «سرزمین» دو خط قرمز هویتی ایرانیان بوده‌اند و هر جریان سیاسی که از آنها عبور کرده، در نهایت مشروعیت خود را از دست داده است.
انقلاب اسلامی ایران از این منظر، نمونه‌ای کم‌نظیر است. برخلاف بسیاری از انقلاب‌ها که عمدتاً ریشه در عوامل اقتصادی یا سیاسی دارند، در اینجا «بازگشت به خویشتن» نیروی اصلی تغییر بود. به بیان دیگر، هر دگرگونی ماندگار اجتماعی، نخست باید در ذهن و جان آدمیان رخ دهد و سپس در ساختارها جلوه‌گر شود.
رحلت رهبرِ چنین جنبشی می‌توانست به بحران هویت بینجامد، اما تشییع تاریخی او خلاف این را ثابت کرد. آن حماسه نشان داد هویتی که امام بیدار کرده بود، دیگر به شخص او وابسته نیست، بلکه در جان ملت نهادینه شده است. این را می‌توان نشانه‌ای از موفقیت پروژه هویت‌بخشی او دانست.
از سوی دیگر، این بیداری هویتی در مرزهای ملی متوقف نماند. مفهوم «ما» در اندیشه امام، از سطح ملی فراتر رفت و به سطح امت اسلامی گسترش یافت. زیر سایه ولایت، هویتی شکل گرفت که مرزهای جغرافیایی را درنوردید و مردمانی را در سراسر جهان از دل به یکدیگر پیوند داد. این همان هویتی است که امام خمینی معماری فکری آن را بر عهده داشت: هویتی که نه در چارچوب مرزها محصور می‌مانَد و نه با گذر زمان رنگ می‌بازد، بلکه در جان و فکر انسان‌ها ماندگار است.

✍🏻سیده حانیه حسینی
‌
#میراث_امام
‌
📍بسیج دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
🆔@psy_bsj_atu