​​Déjà vu nima va u nega ro’y beradi? "Shoshmay turing, men avval bu yerga kelganman…"

Sizga tamoman notanish joy tanishdek yoki ilgari kimdir bilan aynan bir xil suhbatni qurgandek tuyilganmi?

Bu tanishlik hissi Déjà vu (Déjà vu fransuz tilida “ilgari ko’rgan” degan ma’noni anglatadi) deb nomlangan va ma’lumotlarga qaraganda, bu holatni vaqti-vaqti bilan 60–80 foiz insonlar boshdan kechirishadi. Déjà vu deyarli har doim bir zumda va tasodifan ro’y beradi.

Xo’sh, bunday tanishlik tuyg’ularining barq urishiga nima sabab bo’ladi? Bu holat ko’pchiligimizga tanish bo’lsa-da, u ilmiy doirada keng o’rganilmagan. Déjà vu to’satdan, ogohlantirishlarsiz ro’y beradi.

Ko’pgina tadqiqotchilar nazdida, bu hodisa inson xotiralariga asoslangan tajriba bo’lib, buning uchun miyaning xotira markazlari javobgar sanaladi. Miyaning o’rta chakka bo’lagi voqea va deklarativ ma’lumotlar(faktlar)ning uzoq muddatli xotirada saqlanib qolishida muhim vazifani bajaradi. Miyaning o’rta chakka bo’lagi va unga bog’liq ayrim sohalari muayyan voqealarni batafsil eslab qolishdan ham ko’ra yaqinlilik yoki tanishlilikni aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Tanish holatni aniqlash renal korteks bajaradigan funksiya sanalsa, batafsil ma’lumotlarni esda saqlash gippokamp funksiyasi hisoblanadi.

Déjà vu holatining sog’lom insonlarda tasodifan sodir bo’lishi uni tajriba asosida o’rganishga imkon bermaydi. Bu boradagi har qanday tadqiqot bu jarayonni boshdan kechirgan insonlarning xulosalariga tayanadi.

Taklif etilgan nazariyalardan biri renal nerv sistemasining faolligi (tanishlikni aniqlashda ishtirok etadi) gippokampning (asosiy xotira markazi) faolligisiz sodir bo’lishi natijasida yuzaga keladi, deb tushuntiradi. Bu to’liq ma’lumotga ega bo’lmay turib ham tanishlik hissining paydo bo’lishiga olib kelishini ta’kidlaydi.

Déjà vu sun’iy ravishda korteks va miyaning yanada chuqur tuzilmalarini elektr stimulyatsiyasi bilan qayta tiklanishi mumkin.
🎞 Deja vu — Matritsa filmidan

@pslog