برای همین چند دهه‌ای است که محققان دنبال سامانه‌هایی هستند که بتوانند دارو را دقیقاً به سراغ سلول سرطانی ببرند بدون اینکه بقیهٔ بدن را درگیر کنند؛ به این نوع سامانه‌ها «دارورسانی هدفمند» می‌گویند. یکی از استراتژی‌هایی که برای این کار جواب داده، استفاده از گیرنده فولات (Folate Receptor) یا FR است. نکته جالب درباره این گیرنده این است که در سطح اکثر تومورهای انسانی بیش از حد طبیعی بیان می‌شود، در حالی که در بافت‌های سالم تقریباً دیده نمی‌شود؛ همین تفاوت، آن را به یک هدف بسیار مناسب برای دارورسانی اختصاصی تبدیل کرده است.خود فولات (اسید فولیک) هم یک ویتامین ساده و کم‌حجم است، پایدار می‌ماند، بدن نسبت به آن واکنش ایمنی نشان نمی‌دهد و از آنتی‌بادی‌های مونوکلونال که معمولاً برای هدف‌یابی استفاده می‌شوند، خیلی ارزان‌تر تمام می‌شود. مهم‌تر از همه اینکه میل ترکیبی فولات به گیرندهٔ خودش خیلی بالاست، طوری که به‌محض برخورد سریع به آن می‌چسبد و از راه اندوسیتوز وارد سلول می‌شود. به همین دلیل در سال‌های اخیر فولات را با انواع مختلف حامل‌ها از جمله لیپوزوم‌ها، پلیمرها، پروتئین‌ها و طیف وسیعی از نانوذرات ترکیب کرده‌اند تا هم هدف‌یابی دقیق داشته باشند و هم دارو به‌صورت تدریجی و پایدار رها شود.نشاسته هم از آن دسته موادی است که سال‌هاست در صنعت دارو شناخته‌شده، چون زیست‌سازگار است، واکنش ایمنی ایجاد نمی‌کند، در هوا پایدار می‌ماند و با اغلب داروها هم واکنش نمی‌دهد. وقتی نشاسته تجزیه می‌شود، محصولش قندهای ساده‌ای است که بدن به‌راحتی می‌تواند هضمشان کند. تا همین اواخر بیشتر از نشاسته به‌عنوان یک ماده پرکننده استفاده می‌شد، اما بعد از اینکه محققان روی اصلاح فیزیکی و شیمیایی آن کار کردند، معلوم شد می‌تواند به‌عنوان حامل دارو هم عملکرد خوبی داشته باشد. با این حال تا زمان انجام همین پژوهش، هیچ‌کس نشاسته را با فولات ترکیب نکرده بود؛ یعنی این مقاله اولین گزارشی است که این دو را کنار هم می‌گذارد. نویسندگان این کار را روی نانوذرات آنیونی نشاسته (StNP) که پیش‌تر در همان آزمایشگاه ساخته بودند بنا کردند. کارشان چهار مرحله داشت: اول نانوذرات نشاسته را در یک میکرواِمولسیون آب‌در‌روغن ساختند؛ بعد فولات را که از قبل با پلی‌اتیلن‌گلیکول (PEG) اصلاح شده بود به سطح همین نانوذرات وصل کردند تا FA-PEG/StNP به‌دست بیاید؛ در مرحله سوم داروی ضدسرطان دوکسوروبیسین (DOX) را روی این حامل بارگذاری و رهاسازی کنترل‌شده آن را بررسی کردند؛ و در نهایت دیدند این سامانه چقدر می‌تواند سلول‌های سرطانی را به‌طور اختصاصی شناسایی کند و سمّیت دارو را نسبت به حالت آزاد پایین بیاوردر این پژوهش، FA-PEG/StNP با موفقیت تهیه شد و می‌تواند داروی ضدسرطان DOX را حمل کرده و به‌صورت پایدار آزاد کند.در شرایط آزمایشگاهی (In vitro)، FA-PEG/StNP می‌تواند به‌صورت هدفمند بر سلول‌های سرطان کبد BEL7404 اثر بگذارد و سمیت داروی DOX کاهش می‌یابد.بنابراین، FA-PEG/StNP ممکن است برای استفاده به‌عنوان حامل دارویی هدفمند برای سرطان مناسب باشد.

تحلیل و بررسی: مهندس علی رضایی‌منش

🔬دنیای پلیمر ها را عمیق‌تر و کاربردی تر دنبال کنید:
@polymer_association