🔷 آیا میتوان با علوم تجربی وجود خدا را اثبات و یا نفی کرد؟

در طول تاریخ بحث های دامنه داری این رابطه وجود داشته و دانشمندان سرشناسی سعی در این داشته اند که با علوم تجربی وجود خدا را اثبات و یا نفی کنند. اما آیا واقعا اثبات وجود خدا از جنس مشاهده تجربی است؟ مثلا همانطوری که امواج گرانشی را مشاهده کردیم و گفتیم پیش بینی نسبیت عام درست از آب درامد، آیا باید چیزی را در آزمایشگاه مشاهده کنیم که بگوییم ادعای انبیا درباره وجود داشتن موجودی فرا مادی، که منشا هستی همه چیز است، درست بوده است؟

عده از خداباوران بحث را در سطح نظم عالم مطرح کرده اند و قضاوت انسان را به شهود و وجدانش سپرده اند: همانطور که هیچ انسانی با دیدن ساختمان بلندی مانند برج خلیفه یک لحظه به ذهنش خطور نمیکند که این ساختار نظام مند برخواسته از اتفاقات تصادفی و بدون دخالت موجودات با شعور باشد، به همان نسبت با دیدن ساختار نظام مند عالم و قوانین و شرایط اولیه بسیار ظریف آن، وجدانش تصدیق میکند که این ساختار بدون طراح نیست. اگر چه این استدلال یقین عقلی ایجاد نمیکند اما انسان را به یقین عقلایی میرساند. (یعنی همانطور که الان در حال خواندن این متن هستید و مطمئنید که سقف بالای سرتان فرو نخواهد ریخت-اگرچه احتمال آن صفر نیست- به همان نحو میتوان به وجود طراح برای نظم عالم اطمینان داشت). طبیعی است که به هر میزان روند منظم عالم بیشتر مشاهده و شناخته شود علی الاصول این یقین عقلایی باید افزایش یابد.

در مقابل این دیدگاه عده ای از خداناباوران با توسل به آمار و احتمالات ناشی از وجود جهان های متعدد این برهان را نقد میکنند. به هر میزانی که جهان منظم باشد، میتوان وجود جهان هایی را فرض کرد که چنین نظمی را ندارند و از میان بیشمار جهان، وجود جهان منظم ما طبیعی خواهد بود و نیازی به فرض وجود طراح نخواهیم داشت. جدای از اینکه فرض وجود یک طراح غیر قابل مشاهده، دارای بار متافیزیکی بسیار کمتری از فرض وجود بی شمار جهان غیرقابل مشاهده است، باید گفت که استدلال اصلی افرادی که ادعای نبوت و یا امامت داشته اند در حوزه دیگری مطرح میشود و آن استفاده از اصول عقلی است.

در کنار برهان های مبتنی بر نظم عالم، مناظرات عمیقی از امامان شیعه در دست هست که نه با توسل به مشاهدات طبیعی، بلکه با استفاده از اصول عقلی حاکم بر تمام علوم، اعم از تجربی و غیر تجربی، بر وجود خالق استدلال کرده اند. این نوع از استدلال مستقل از هر مشاهده تجربی میتواند معتبر باشد، چرا که با زیر سوال بردن اصول آن، اصول تمام علوم زیر سوال خواهد رفت. با این وجود همچنان افرادی هستند که سعی دارند با توسل به نظریه پردازی علمی (و نه استدلال عقلی) به نفی وجود خالق بپردازند. از جمله متأخرین آن ها میتوان به هاوکینگ اشاره داشت که با توسل به مدلسازی برای شروع کیهان سعی در حذف نقطه شروع و ارائه مدلی بدون مرز برای عالم داشت. اخیرا دوست خوبم جناب آقای حامد منوچهری کوشا مقاله ای انتقادی در رد این مدلسازی و ادعای هاوکینگ نوشته اند که میتوانید از لینک زیر به آن دسترسی داشته باشید.

https://prrj.isu.ac.ir/article_76777.html