Pezhvaak+

مقاله‌ای جالب از استاد عادل حیدری که با بهره‌گیری از آثار ابن‌قیم، اشارتی از عدالت الهی را نشان می‌دهد.

«از هر مفهوم زیبا و نازیبایی می‌شود سوءاستفاده کرد. آزادی، دموکراسی، انسانیت، حقوق، امنیت، عدالت، وطن‌گرایی، قوم‌گرایی و هر چیز دیگری را می‌شود مورد استفادۀ سیاسی قرار داد و به نامشان مرتکب جنایت و کارهای شنیعی شد. همان مدعیان حقوق بشر، مرتکب نقض گستردۀ حقوق بشر شده‌اند. چرا کسی خواستار الغای این حقوق نمی‌شود تا دیگر مورد سوءاستفاده قرار نگیرد؟ در واقع هیچکس چنین درخواستی نمی‌کند و این طرز فکر سخیف را تنها در برابر دین به‌کار می‌برند.» (عبد الله العجيري وفهد العجلان، زخرف القول (لندن: تكوين، ١٤٤٠)، ٢٢٧-٢٨)

«بسیاری سلطه‌جویی می‌کنند و جز بر فرومایگی خود نمی‌افزایند، و بسیاری جزو بلندپایگان قرار گرفته‌اند با این‌که خود جویای بلندپایگی و فساد نبوده‌اند، زیرا برتری‌جویی بر خلق ستم است؛ مردم از یک گونه‌اند و همین که انسان بخواهد در جایگاه برتر باشد و هم‌نوعش در مرتبه‌ای پایین‌تر قرار گیرد، ستمی در حق اوست!» (ابن تيمية، السياسة الشرعية في إصلاح الراعي والرعية (الشارقة: دار عالم الفوائد، ١٤٢٩)، ٢٣٨)

قدرشناسی دکتر سامی عامری در ابتدای یکی از آثارش:

در روزگاری که یاری‌رسان در راه حق و رفیق در مسیر تنهایی کم‌یاب است... این کتاب را تقدیم می‌کنم به همسرم؛ همدمم در راه پرفرازونشیب دعوت. آن که از آسودگی خویش می‌گذشت تا من آسوده باشم و بسیاری از گرفتاری‌های دنیا را از من بازداشت تا این کتاب را به پایان برسانم.
تراه إذا ما جئته متهللًا ... كأنك تعطيه الذي أنت سائله
= هنگامی که [برای درخواست چیزی] نزدش می‌روی، او را چنان شادمان می‌یابی که گویی این تو هستی که خواسته‌اش را برآورده می‌سازی!

👈 ریشۀ نفرت اسلام از یهود (نسخهٔ موبایل)

این نوشتار به فرضیه‌ای دربارهٔ سیرۀ پیغمبر ﷺ می‌پردازد که نفرت از یهودیان در دوران مدنی را ناشی از شکست و ناکامی سیاسی در جنگ قدرت می‌داند. هدف نوشتار، افزون بر نقد این فرضیه، بررسی دلایل اسلام‌نیاوردن یهودیان و نیز ارزیابی ادعای تقلید اسلام از یهودیت، با تکیه بر قرآن، منابع سیره و آثار یهودی است.

👈 ریشۀ نفرت اسلام از یهود

این نوشتار به فرضیه‌ای دربارهٔ سیرۀ پیغمبر ﷺ می‌پردازد که نفرت از یهودیان در دوران مدنی را ناشی از شکست و ناکامی سیاسی در جنگ قدرت می‌داند. هدف نوشتار، افزون بر نقد این فرضیه، بررسی دلایل اسلام‌نیاوردن یهودیان و نیز ارزیابی ادعای تقلید اسلام از یهودیت، با تکیه بر قرآن، منابع سیره و آثار یهودی است.

عبدالله بن سلام (رضی الله عنه) گفته است:
«وقتی پیغمبر ﷺ وارد مدینه شدند، مردم نزد ایشان شتافتند و من نیز به‌سوی ایشان شتافتم. همین که چهرۀ ایشان را دیدم، دانستم که چهرۀشان چهرۀ دروغگویان نیست. نخستین چیزی که از ایشان شنیدم، این بود: سلام را رواج دهید، به یک‌دیگر غذا بدهید، صلۀ ارحام را به‌جای آورید و آن‌گاه که مردم خفته‌اند شما نماز گزارید، این‌گونه در سلامتی وارد بهشت می‌شوید!» (أحمد بن حنبل، مسند أحمد، ج٣٩ (بيروت: الرسالة، ١٤٢١)، ٢٠١)

«اختلاف در فهم یک نص، به این معنا نیست که آن نص معنایی ندارد... اگر دو نفر دربارۀ مالکیت کالایی اختلاف داشته باشند و هرکدام ادعا کند که نسبت‌به آن محق‌تر است، منطق سلیم می‌گوید که باید از هردو شاهد و برهان خواست، نه این‌که از وجود اختلاف نتیجه گرفت که مالکی وجود ندارد!» (فهد العجلان، التسليم للنص الشرعي والمعارضات الفكرية المعاصرة (الرياض: آفاق المعرفة، ١٤٤٤)، ٢١)

سؤال: چرا نسبت‌به انکار این مسألۀ تاریخی -یعنی سن ام‌المؤمنین- این‌قدر حساسیت نشان می‌دهید؟
پاسخ: انکار این مسائل به‌ظاهر تاریخیِ کم‌اهمیت، ابعاد فراوانی دارد که از چشم‌های ساده‌نگر بسیاری پوشیده مانده است:
• روشی که برای دفاع از اسلام، واقعیت‌های اسلامی را انکار می‌کند، خطرناک است.
• روشی که گفتن «تمام علمای اسلام اشتباه کرده‌اند» را عادی‌سازی می‌کند، مخرب است و راه را برای انکار ثوابت باز می‌کند.
• روشی که دلایلِ محکم را با شبهاتِ سست کنار می‌گذارد، همان روش مخالفان دین است.
• صحیح بخاری و صحیح مسلم، جایگاه علمی و دینی بالایی نزد مسلمانان دارند و لازم است دربارۀ جایگاه‌شان حساسیت نشان داد.
• جایگاه بخاری در حدیث، مانند جایگاه سیبویه در نحو و جایگاه شافعی در فقه است و ضروری است که نسبت‌به تخطئۀ اینان توسط جاهلان حساسیت داشت. چگونه اجازه دهیم افرادی که به‌کلی با علوم حدیثی بیگانه‌اند، به بهانۀ معصوم‌نبودن علما، روایات صحیحین را مردود بدانند؟!
• تضعیف نابه‌جای یک راوی به‌معنای تضعیف نابه‌جای ده‌ها سند مربوط‌به حلال‌وحرام است!

ویدئویی از یک فعال مجازی دیدم که روایت مربوط‌به سن ام‌المومنین عائشه هنگام ازدواج را «نادرست و کاملاً رد» می‌داند؛ می‌گوید «تمام سلسله‌سند این روایت به شخصی به نام هشام بن عروه بر می‌گردد» و برای تضعیف هشام به نقلی که ذهبی در «سير أعلام النبلاء» (۶/۳۵) آورده متوسل می‌شود، با این‌که ذهبی پس از چند سطر، به این اشکال پاسخ داده و ایشان را مطلقاً حجت شمرده است!
بی‌گمان روایت یادشده -علیرغم شبهات تکراری معاصر- صحیح است و محدثان و مؤرخان مسلمان بر آن اجماع داشته‌اند. اگر این برادر دعوتگر به خود زحمت می‌داد و فقط سندهای روایت را از صحیح بخاری و مسلم گرد می‌آورد، می‌دید که تمام سندها به هشام بن عروه و حتی پدرش منتهی نشده است. در نمودار بالا به‌دلیل کمبود وقت از سندهای دیگری که بیرون از صحیحین هستند چشم‌پوشی کرده‌ام.

طوری درس بخوان که انگار امت کسی را جز تو ندارد و طوری متواضع باش که انگار امت از تو بی‌نیاز است.

نکته‌ای نحوی و نکته‌ای اعتقادی

«مَن در اصل برای عاقل است... در علم نحو، عاقل را برای سه چیز به‌کار می‌برند: انسان‌ها و جنیان و ملائکه، و آفریده‌های دیگر جزو غیرعقلاء هستند. با لفظ جلاله «الله» مثل اسم عاقل رفتار می‌شود، چنان‌که فرموده است: ﴿ومَن عنده علم الكتاب﴾ [الرعد: ٤٣]، از این رو برخی از نحوشناسان دقیق و محقق، [در بیان کاربرد اسم موصولِ من] گفتنِ «للعالِم وغير العالم» را [بر «للعاقل وغیر العاقل»] ترجیح می‌دهند تا لفظ جلاله هم در عبارت داخل شود؛ زیرا الله خود را به علم موصوف ساخته است، نه عقل!» (شیخ سلیمان العیونی، شرح قطرالندی، درس نهم)

«خداوند نوع بشر را با تمام اقسام ممکن آفریده است تا شمولیّت قدرت خود را نشان دهد: آدم را بدون مرد و زن آفرید، سپس همسرش حواء را -چنان‌که در ﴿وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا﴾ فرموده است- بدون زن از مردی آفرید، و مسیح را بدون مرد از زنی آفرید و سایر مردمان را از مرد و زن آفرید. آفرینش آدم و حواء از آفرینش مسیح شگفت‌آورتر است زیرا حواء از دندۀ آدم آفریده شده است که از آفریده‌شدن مسیح در شکم مریم شگفتی بیشتری دارد و آفرینش آدم از همه شگرف‌تر است!» (ابن تيمية، الجواب الصحيح لمن بدل دين المسيح، ج٢ (جدة: دار التأصيل، ١٤٤١)، ۴۸۴)

اصطلاحی هست تحت عنوان «نیکو مسلمان شدن». امام بخاری در صحیح خود بابی دارد تحت همین عنوان: «باب حسن إسلام المرء» یعنی نیکو شدن اسلامِ شخص، یا نیکو مسلمان شدن شخص. تحت این باب، این حدیث به شکل معلق آمده که: «هرگاه بنده اسلام آورد و اسلامش نیکو شود، الله هر گناهی که [پیش از اسلام] مرتکبش شده را تکفیر می‌کند [و می‌بخشد]...».

برای همین ما در سیر و تراجم بسیار با این جمله مواجه می‌شویم که فلانی «أسلم وحسن إسلامه» یعنی اسلام آورد و اسلامش نیکو شد.

معنای دیگر این چیست؟ این است که ممکن است کسی اسلامش نیکو نشود. حتی ممکن است در اصل برای نیت دیگری اعلام اسلام کرده باشد. البته که اصل بر حسن ظن است اما دانستن این‌ها خوب است. همیشه به یاد داشته باشیم که هر کسی، هر چقدر معروف و ثروتمند و محبوب و قدرتمند باشد، با مسلمان شدنش در حقیقت خود مفتخر شده نه آنکه اسلام مفتخر شده باشد و به خود سود رسانده نه آنکه به خداوند سودی رسانده باشد. و دیگر اینکه این تازه آغاز سفر اوست. آیا اسلامش نیکو خواهد شد؟