نقد اقتصاد سیاسی

اگر مسئله‌ی زنان فقط به «حقوق برابر» محدود شود، تفاوت‌های طبقاتی و جهانی نادیده گرفته می‌شوند؛ اگر کاملاً به «طبقه» تقلیل پیدا کند، اشکال مشخص سلطه جنسیتی محو می‌شوند؛ و اگر فقط به روابط ژئوپولیتیکی تقلیل پیدا کند، زنان دوباره به قربانیان منفعل مناسبات جهانی تبدیل می‌شوند. رهایی جنسیتی بدون عدالت طبقاتی ناقص است، عدالت طبقاتی بدون رهایی جنسیتی نیز ناقص است، و هر دو بدون تغییر مناسبات نابرابر تولید و بازتولید در نظام جهانی محدود باقی می‌مانند.
__________
👈متن کامل

مواجهه‌ای با مفروضات بینادین کتاب «سیاستی دیگر: خلق جهان مشترک ایرانی»
___________
محمدجواد غلامرضا کاشی در کتاب سیاستی دیگر: خلق جهان مشترک ایرانی می‌کوشد نقطه‌ی عزیمت سیاست را جابه‌جا کند: از سیاست به‌مثابه‌ی نزاع مدعیان قدرت و تصرف رأس هرم، به سیاست به‌مثابه‌ی آشکارکردن و تقویت امکان‌های باهم‌زیستن در متن زندگی روزمره. پرسش بنیادینی که در برابر این چرخش نظری قرار می‌گیرد این است که: آیا انتقال کانون سیاست به مناسبات هم‌عرض و زندگی روزمره واقعاً به خلق «سیاستی دیگر» می‌انجامد، یا با خنثی‌کردن خصلت آنتاگونیستی سیاست، ناخواسته به امتناع امر سیاسی راه می‌برد؟
___________
👈متن کامل

تمدن سرمایه‌داری صنعتی انسان‌محور اکنون تهدید وجودی جدیدی ایجاد کرده است: فناوری هوش مصنوعی. در 250 سال گذشته و به‌ویژه بعد از پایان جنگ دوم جهانی، چهار تهدید وجودی زیست‌بومی از بطن این تمدن به‌وجود آمده است: گرمایش جهانی و تغیرات اقلیمی فاجعه‌بار، انقراض ششم گونه‌ها، همه‎گیری‌های مکرر، و هولوکاست هسته‌ای. نکته‌ی اساسی این است که این خطر با دیگر خطرات وجودی فرقی اساسی دارد. خطر ناشی از ماهیت یادگیری برگشتی و خودمختاری این فناوری است و نه صرفاً استفاده از آن توسط قدرت‌های سرمایه‌داری. ابرهوش مصنوعی برنامه‌ریزی است و احتمال زیادی هست که از بشر هوشیارتر بشود و شاید علیه منافع بشریت عمل کند.
__________
👈متن کامل

روایت‌های غالب از جنگ، از طریق چه لنزهای تفسیری‌ای، پیچیدگی‌های تاریخی – اجتماعی فرد درگیر در تجربه‌ی جنگ را نشان می‌دهند و در این بازنمایی چگونه می‌توان ضمن حفظ فضاهای فردی با فضازمان‌ها و لحظات جمعی، امکان گفت‌وگو و تغییر در نگاه به جنگ را، مستقل از ساخت حاکم، فراهم آورد؟
___________
👈متن کامل

نگاهی به دیدگاه‌های محمد حبیبی و نقد جعفر ابراهیمی بر آن:
هر دو متن حبیبی و ابراهیمی، تلاش‌هایی ستودنی‌اند برای یک هدف مشترک... اما از دو جهت مخالف، به یک نقطه‌ی مشترک می‌رسند: نداشتنِ نظریه‌ای برای گذار از تحلیل - چه گفتمانی، چه طبقاتی - به سازمان و پراتیک. حبیبی گفتمانی پیشنهاد می‌کند که ... به نظر می‌رسد تلاشی است برای پوپولیسمی عام...؛ ابراهیمی طبقه را به‌درستی از انحلال نجات می‌دهد... اما با مفهومی از طبقه که خود قادر به پوشش‌دادن پیچیدگی نیروی کار امروز ایران نیست روبه‌رو می‌شود و در بسط آن ناتوان می‌ماند.
__________
👈متن کامل

اتوماسیون را نباید صرفاً جایگزینی نیروی کار دانست؛ بلکه باید آن را تغییری در رابطه‌ی سرمایه و کار نیز فهمید. ماشین‌آلات می‌توانند فرایند کار را بازسازمان‌دهی کنند، توازن قدرت در محل کار را تغییر دهند، وابستگی مدیریت به کارگران ماهر خاص را کاهش دهند، شدت کار را افزایش دهند و نظام‌های تازه‌ای از نظارت و کنترل ایجاد کنند.
___________
👈متن کامل

چرا چپ به زبان اخلاقی نیاز دارد و واگذار کردن کامل این زبان به کسانی که بیش از همه احتمال دارد از آن در راستای اهداف غیراخلاقی استفاده کنند، چه خطرهایی در پی دارد؟
___________
👈متن کامل

نابرابری یک انتخاب سیاسی است و پی‌آمد سیاست‌‌ها، نهادها و ساختارهای حکومتی ماست. هزینه‌‌های افزایش نابرابری آشکار است: شکاف‌‌های فزاینده، دموکراسی‌‌های شکننده و بحران اقلیمی که سنگین‌ترین بار آن بر دوش کسانی است که کم‌ترین مسئولیت را برای گسترش فزاینده‌ی این بحران‌ها داشته‌اند.
__________
👈متن کامل

تلاش من در این نوشته تنها توضیح نظری «منابع قدرت جامعه» نیست. پرسش‌ عملی‌تری نیز در مرکز توجه آن قرار دارد: در شرایط مشخص اقتدارگرایی، چه ظرفیت‌هایی را می‌توان از همین امروز ساخت؟ چگونه می‌توان آنها را گسترش داد؟ و چگونه می‌توان منابع پراکنده‌ی جامعه را به قدرتی جمعی تبدیل کرد؟ پس در این نوشته، به دو پرسش ساده، اما دشوارِ زیر می‌پردازم: قدرت حکومتی چگونه ساخته و حفظ می‌شود؟ و جامعه چگونه می‌تواند در برابر آن، سرمایه‌های خود را انباشت کند، قدرت مستقل خود را بسازد و به نیرویی مؤثر در مهار قدرت حکومت تبدیل شود؟
___________
👈متن کامل

داوری اخلاقی به هرگونه که انجام گیرد به نگرشی به انسان، دیگری و جامعه تشخص می‌بخشد. مشخص می‌سازد که چه ارزش‌ها، اصول و غایت‌هایی در داوری نقش ایفا کرده‌اند. کنش یا رفتار نگرشی را در خود متبلور می‌سازد و آن را آشکار می‌سازد. در این سطح، داوری اخلاقی بُردی اجتماعی پیدا می‌کند. به همگان یا دست‌کم به هر کنجکاو یا علاقه‌مندی نشان می‌دهد که پسِ رفتار انسان‌ها، تا آن‌جا که به داوری خود آنها بر‌می‌گردد، چه گرایش‌هایی قرار دارد. اهمیت یا کم اهمیتی ارزش‌ها و غایت‌هایی را آشکار می‌سازد. نشان می‌دهد که انسان‌ها در زمینه‌ی ساماندهی رابطه‌ی خود و دیگران چه اصول و ارزش‌هایی را مهم یا کم‌اهمیت می‌شمرند. اخلاق به حوزه‌ی داوری فردی تعلق دارد اما رفتاری را سمت‌و‌سو می‌دهد که در قلمرو زیست اجتماعی نمود پیدا می‌کند. بایستی برای توجهِ جامعه به رویکردهای اخلاقی افراد وجود ندارد. انسان‌ها خود چنین توجهی را نشان می‌دهد. مهم انتخاب بین رویکردهای اخلاقی است.
___________
👈متن کامل

آنچه مفاهیم هگل را امروزی می‌کند، ازهم‌گسیختگی نظم جهانی کنونی، و تجسم آن در زبان و کلامِ سیاسی اشرافیت مالی و «نئوفئودال‌ها»ی (تکنوفئودال‌ها) چاپلوس و تملق‌گویی است که در تلاش بی‌امان برای انباشت سرمایه در برابر سلطه‌ی اقتدارگرایان سر خم کرده‌اند. همان‌طور که هگل در فصل «مبارزه‌ی روشنگری با خرافات» در پدیدارشناسی روح تأکید می‌کند،...  ماحصل این دریوزگی، و این اتحاد نامقدس، انهدام کلیه‌ی دستاوردهای دموکراتیک جامعه‌ی مدنی از زمان انقلاب فرانسه تا امروز، و نیز اختلافات فاحش و بی‌سابقه‌ی طبقاتی است. هرآنچه بر سر راه انباشت لجام‌گسیخته‌ی سرمایه دست و پاگیر بوده است، باید نیست و نابود شود!
__________
👈متن کامل

در سال‌های اخیر، موضوع آرشیو در ایران از موضوعی تخصصی به موضوعی عمومی بدل شده‌ است. سندها، عکس‌ها و فیلم‌های تاریخی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند و در کنار آن‌ها مجموعه‌هایی سر برآورده‌اند که خود را متولی حفظ و بازنمایی حافظه‌ی تاریخی می‌دانند. نتیجه آن‌که آرشیو دیگر انباری خاموش در حاشیه‌ی پژوهش نیست؛ یکی از میدان‌های اصلی منازعه بر سر گذشته است. در بیشتر این کوشش‌ها فرضی نانوشته نهفته است: آرشیو امکانی است برای مقابله با فراموشی، برای بازیابی صداهای خاموش‌شده و برای رهایی از روایت رسمی تاریخ. هرچه بیشتر از دلِ بایگانی‌ها بیرون بکشیم، از سلطه‌ی روایت مسلط دورتر می‌شویم.
نسبت میان آرشیو و رهایی اما نه بدیهی است و نه همواره مثبت. آرشیو همان‌قدر که می‌تواند شناخت گذشته را ممکن کند، ممکن است به ابزار حذف، تحریف و سرکوب همان گذشته بدل شود. این دو امکان، دو کاربردِ متفاوت از یک شیء واحد نیستند که یکی را بتوان برگزید و دیگری را کنار گذاشت؛ هر دو در ساختار خودِ آرشیو ریشه دارند.
___________
👈متن کامل

پرسش بنیادین آن است که نظام سرمایه، به‌مثابه یک کلان‌ساختار تولید معنا، ارزش و سامان‌دهی به حیات (زیست‌سیاست)، چه نسبتی با «بدن زن» برقرار می‌کند؛ و این نسبت، خود را در چه فرم‌هایی از «ظهور»، «پنهان‌شدگی» و «انقیاد» در عرصه‌ی اجتماع ایرانی به نمایش می‌گذارد. این جستار در پی آن است که با عبور از خوانش‌های رایج تقلیل‌گرایانه‌ی حقوقی، فرهنگی، یا صرفاً سیاسی از مقوله‌ی «حجاب»، آن را در مقام یکی از کلیدی‌ترین فرم‌های ظهور «ارزش جنسی» و به‌مثابه یک «آپاراتوس» در نظام سرمایه‌داری پیرامونی ایران بازخوانی کند.
__________
👈متن کامل

امپریالیسم از میان نرفته است؛ فقط شکل تاریخی آن تغییر کرده است. هنوز هم جنگ، اشغال نظامی و مداخله‌ی مستقیم بخشی از واقعیت نظام بین‌الملل هستند. غزه، اوکراین و سودان یادآور آن‌اند که قدرت نظامی همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است. اما اگر از زاویه‌ای بلندمدت‌تر به تحولات چند دهه‌ی اخیر نگاه کنیم، درمی‌یابیم که ابزار اصلی اعمال سلطه دیگر الزاماً اشغال مستقیم سرزمین نیست.
__________
👈متن کامل

مارکسِ شهروند: جمهوری‌خواهی و شکل‌گیری اندیشه‌ی اجتماعی و سیاسی کارل مارکس  (6)
___________
تبیین روایت مارکس از سلطه‌ی سرمایه‌داری: کارگر چگونه از سوی سرمایه‌دار و طبقه‌ی سرمایه‌دار مورد سلطه و استثمار قرار می‌گیرد، و این فرایندها چگونه بر بنیان سلطه‌ی بازار بر همگان استوار می‌شوند. هسته‌ی مرکزی روایت مارکس را ایده‌های جمهوری‌خواهانه درباره‌ی وابستگی، بندگی و فقدان‌آزادی شکل می‌دهد.
___________
👈متن کامل

چگونه سگ‌های آبی، به‌عنوان پستانداران اجتماعی که محیط زیست را در جهت نحوه‌ی زندگی خود تغییر می‌دهند، زیست‌بوم‌ها را تقویت می‌کنند و یا بهبود می‌بخشند؟... تفاوت کلیدی بین فعالیت انسانی در تمدن سرمایه‌داری صنعتی انسان‌محور و فعالیت سگ آبی این است که در حالی که فعالیت‌های انسانی تمایل به تخریب اکوسیستم‌ها دارند، اجتماع سگ آبی محیط زیست خود را به‌گونه‌ای می‌سازد که اکوسیستم‌ها و تنوع زیستی را تقویت می‌کند... اجتماع سگ آبی به ما می‌آموزد که بازگشت به بوم‌محوری و عشق به طبیعت و فرهنگِ بودن در مقابل فرهنگِ داشتن ممکن و بهتر است.
___________
👈متن کامل

در روزهای اخیر، داریو آمودی، مدیرعامل شرکت آنتروپیک، خواستار کاهش سرعت توسعه‌ی توانایی‌های هوش مصنوعی شد. در پی هشدار وی، سم آلتمن، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی، و ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیس‌ایکس، نیز از صحبت‌های آمودی حمایت کردند. اما پرسش مهم‌تر این نیست که «آیا بشریت می‌تواند هوش مصنوعی را کنترل کند؟» بلکه این است: «چه کسی هوش مصنوعی را کنترل می‌کند، به نفع چه کسی، و پاسخ‌گو به چه کسی؟» وضعیت خطیر فعلی بیش از هر چیز ناشی از آن است که فناوری‌های تولیدی فوق‌العاده قدرتمند درون نظامی اقتصادی متشکل بر مالکیت خصوصی و رقابت توسعه می‌یابند، درحالی‌که دولت‌ها هم‌زمان برای برتری ژئوپلیتیکی و نظامی رقابت می‌کنند.
__________
👈متن کامل

تاریخ معاصر، بیش از هر چیز، تاریخ دگرگون شدن واژگان است. استعمار، زمانی «رسالت تمدن‌ساز» نام گرفت؛ اشغال، «ملت‌سازی» خوانده شد؛ تحریم، «فشار هوشمند» شد و جنگ نیز جامه¬ی فاخر «مداخله‌ی بشردوستانه» بر تن کرد. «مسئولیت حمایت» R2P را باید در تداوم همین سنت فهمید؛ سنتی که در آن، زبان اخلاق، صورت‌بندی تازه‌ای از زبان قدرت است.
___________
👈متن کامل

راست افراطی توانسته تجربه‌های پراکنده و واقعی مردم از ناامنی و بی‌ثباتی را در زنجیره‌ای روایی سازمان دهد: ناامنی به ترس و تحقیر تبدیل می‌شود، این احساسات به ساختن یک «دیگری» و تعیین او به‌عنوان مقصر می‌انجامد، مرز میان «ما» و «آنها» بازسازی می‌شود و در نهایت وعده‌ی بازپس‌گیری کنترل و بازگرداندن نظم ازدست‌رفته ارائه می‌شود. مهاجرت در مرکز این زنجیره قرار می‌گیرد، زیرا امکان تبدیل بحران‌های پیچیده و نامرئی به بدن‌هایی قابل‌مشاهده، احساساتی قابل بسیج و دشمنی قابل‌تصور را فراهم می‌کند.
____________
👈متن کامل

ایران امروز در پرتو اندیشه‌ی شانتال موف: پیش از سازمان، رسانه و منابع، این گفتمان است که امکان شکل‌گیری یک نیروی سیاسی را فراهم می‌کند. از همین رو، پرسش اصلی امروز نه فقط امکان گذار، بلکه این است که کدام نیرو خواهد توانست گفتمان هژمونیک در دوران بحران را بسازد.
__________
👈متن کامل