مجله علمی پرتو

🔹آرکی: موجودی تک‌سلولی که اندازش فقط ۲۵۰۰ نانومتره، فوق‌العاده کوچک، یعنی برای دیدنش زوم میکروسکوپی زیادی لازمه!
عجیب‌تر اینکه روی سطح این تک‌سلولی، موجود دیگری وابسته بهش زندگی میکنه که فقط ۴۰۰ نانومتره: یک نانوآرکی!
و عجییب‌تر اینکه محل زندگی این دو دوست حدودا ‌۱۰۰ درجه‌ی سانتی‌گراد دما داره!
🆔 @partoomagazine
🔹در چشمه‌های گرمابی اعماق اقیانوس، جایی که دما بین ۷۰ تا ۱۰۰ درجه‌ی سانتی‌گراد است، حیات به شکل شگفت‌انگیزی جریان دارد.
مثل نانوآرکی‌، موجودی با اندازه‌ی تقریبی ۴۰۰ نانومتر که بسیاری از مسیرهای متابولیکی برای تولید انرژی از مواد آلی و بقا، به شکل مستقل را ندارد از این رو وابسته به میزبانی دیگر است.
🔹نانوآرکی به یک آرکی به عنوان میزبان می‌چسبد تا از مولکول‌هایی که میزبان تولید می‌کند تغذیه کرده و بتواند به حیات خود ادامه دهد.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://www.nature.com/articles/s41579-023-00912-3

🔹نوبل فیزیک ۲۰۲۶ به فرانسیس هالزن تعلق گرفت، کسی که فعالیت‌های مهمی در زمینه بررسی نوترینوها با منشا کیهانی و اخترفیزیکی انجام داد و باعث شد نوترینو به ابزاری کلیدی برای مشاهده و بررسی پدیده‌های کیهانی، تبدیل بشه تا ما برای بررسی کیهان صرفا وابسته به نور و فوتون نباشیم.
بیشتر فعالیت‌های هالزن در آشکارساز نوترینوی IceCube انجام شده و به نتیجه‌های قابل توجه رسیده.
جالب که تا قبل از این چهار بار نوبل فیزیک به فعالیت‌های مرتبط با بررسی نوترینوها تعلق گرفته بود و حالا شد پنجمین بار!
🆔 @partoomagazine

🔹 در پژوهشی جدید برای بررسی رابطه‌ی میدان مغناطیسی زمین و روند پیری موجودات، محققان متوجه نکته جالبی شدند.
این پژوهش که روی مگس سرکه انجام شد، نشان داد حذف میدان مغناطیسی، روند پیری مگس سرکه را آهسته‌تر می‌کند.
البته در این شرایط سلول‌ها به شکل متفاوتی انرژی تولید می‌کردند، طوری که عملکر فیزیکی مگس‌ها ضعیف شد.
در نهایت متوجه شدند که آثار حذف میدان، روی میتوکندری(ساختاری در سلول) متمرکز است، در واقع کاهش و حذف میدان مغناطیسی متابولیسم انرژی میتوکندری را تغییر داد.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://www.aging-us.com/article/206424/text

🔹دقیق‌ترین ساعت اتمی جهان ساخته شد.
ساعتی بر پایه یون لوتتیوم(Lu) که می‌تواند تعریف ثانیه را تغییر دهد!
میزان خطای این ساعت تنها یک بخش در ۱۰ میلیارد میلیارد است یعنی فقط یک ثانیه خطا در ۲۶۰ میلیارد سال!
🆔 @partoomagazine
🔹تا پیش از این ساعت‌های اتمی بر پایه عنصر سزیم ساخته می‌شدند اما اکنون دانشمندانی از مرکز فناوری‌های کوانتومی سنگاپور با اتم لوتتیوم ساعتی ساخته‌اند که خطای آن به شکل چشمگیری از نمونه‌های قبل کمتر است.
در سال‌های گذشته ساعت‌های اتمی با اندازه‌گیری نوسان بسیار سریع اتم‌ها به دقت خیره‌کننده‌ای رسیده‌اند و سپس ساعت‌های نوری اتمی به میان آمده‌اند.
🔹جایی که تابش نور لیزر به الکترون‌های یک اتم سبب نوسان آن‌ها شده و اندازه‌گیری این نوسان‌های شدید و منظم، ریتمی همانند تیک‌تاک ساعت برای زمان‌سنجی فوق‌العا‌ده دقیق ایجاد می‌کند.
به همین دلیل دانشمندان به سراغ عنصر لوتتیوم رفته‌اند. جرم بالای این عنصر باعث می‌شود اتم‌های آن حین اندازه‌گیری کمتر تحت تاثیر عوامل ناخواسته و محیطی مثل گرما، تابش حرارتی و میدان مغناطیسی قرار بگیرند.
🔹عامل دیگر هم نوسان شدیدتر لوتتیوم است که حدودا ۱۰هزار بار سریع‌تر از سزیم نوسان می‌کند و همین امکان ایجاد تقسیمات دقیق‌تر از زمان را ممکن می‌کند.
🔹چنین ساعت‌هایی در فناوری‌های مدرن مثل سامانه جهانی GPS کاربرد اساسی و حیاتی دارند.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://www.nature.com/articles/s41586-026-11072-8

🔹خب ژاپن رفت مرحله‌ی بعد فناوری کوانتومی.
ژاپنی‌ها به تازگی اولین "کامپیوتر کوانتومی اتم‌خنثیِ تمام‌زنجیره‌ای" رو ساختن که در دمای اتاق کار میکنه.
حالا این یعنی چی:
رایانه‌ای که به جای مدارهای الکترونیکی، از اتم‌های منفرد به‌ عنوان کیوبیت استفاده میکنه و تمام سامانه‌ی لازم برای برنامه‌ریزی، کنترل، اجرای محاسبه و خواندن نتیجه را یکجا در اختیار دارد و برخلاف اغلب کامپیوترهای کوانتومی برای حفظ حالت کیوبیت‌هاش نیاز به دمای نزدیک به صفر مطلق، نداره.
اسم این سیستم جدید Shunkai است.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://thequantuminsider.com/2026/08/24/japans-full-stack-neutral-atom-quantum-computer-is-operational/

🔹هوش مصنوعی شرکت آنتروپیک با نام Claude موفق شده با بررسی خودکار دسته‌ی عظیمی از داده‌های ژنتیکی، یک سیستم آنزیمی جدید با الگوهای تکرارشونده شبیه به ابزار ویرایش ژنتیکی(کریسپر) را کشف کند.
در فرآیندی ۲۱ ساعته،حدود ۹۵۰ عامل این هوش مصنوعی داده‌های بیش از ۲۰۰ هزار آنزیم RT را تحلیل کردند که از بین این تعداد، کلاود ۳۵۰۰ نمونه را به عنوان کاندیدای برتر انتخاب کرد و در نهایت فقط ۲۰ نمونه را برگزید که یکی از عامل‌ها از بین این ۲۰ نمونه به کشف موردنظر رسید و گفت:
"دی‌ان‌ای کنار این آنزیم فوق‌العاده است، من با چشم خودم یک آرایه تکراری متوالی می‌بینم... این یک آرایه تکراری شبیه به کریسپر است."
🆔 @partoomagazine

🔹فولرن اندروهدرال، گرانترین ماده‌‌ی تولیدشده بعد از پادماده، هر گرم آن بیش از ۱۶۰ میلیون دلار!
مولکولی از جنس کربن شبیه توپ فوتبال که اتم یا یونی دیگر درون آن زندانی شده، مثل یک قفس نانومتری برای حفظ خواص مسقل یک اتم!
کاربردی در زمینه‌ی نانوالکتریک،فوتونیک، کامپیوترهای کوانتومی و ...!
🆔 @partoomagazine
🔹فولرون اندروهدرال در واقع نمونه‌ای از شیمی محفظه‌ایست که پایه آن فولرن‌ها هستند.
فولرن‌ها در واقع مولکول‌هایی ساخته‌شده از اتم کربن هستند که چیزی شبیه یک قفس یا توپ تووخالی را تشکیل می‌دهند.
حال اگر یک اتم یا یون درون این قفس محبوس شود، فولرن اندوهدرال شکل می‌گیرد.
🔹معروف‌ترین از این نمونه یک فولرن ۶۰ کربنیست(معروف به باکی‌بال) که یک اتم نیتروژن درون آن به دام می‌افتد، در این شرایط برهم‌کنش نیتروژن با فولرن بسیار کم است و همین سبب می‌شود خواص اسپینی و منفرد آن تا حد زیادی حفظ شود، از این رو برای پژوهش‌های کوانتومی مثل طراحی کیوبیت‌ها مورد توجه است.
🔹در مجموع فولرن‌ اندروهدرال بسته به نوع اتم یا یونی که درون آن زندانی شده می‌تواند با ایجاد شرایط اسپینی، مغناطیسی و حتی مولکولی متفاوت، وضعیت‌هایی برای کاربردهای فیزیکی و شیمیایی خاص و متمایز را ایجاد کند.
🔹البته اتم یا یون محبوس درون فولرن می‌تواند تحت تاثیر شرایط دمایی یا برهم‌کنش با سطح مشخصی از انرژی،آزاد شود.
از آن‌جایی که شرایط جداسازی و خالص‌سازی این نوع ماده بسیار دشوار است، هزینه‌ی تولید و نگهداری آن هم بسیار بالاست.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://www.thefullerene.com/endohedral-fullerenes-nat-c60-research-materials/

🔹پژوهشی جدید نشان می‌دهد که مغز انسان از دو سامانه‌ی عصبی جدا تشکیل شده.
این دو سامانه از دو مسیر تکاملی جداگانه شکل گرفته‌اند که پس از قرارگیری در کنار هم‌، طی میلیون‌ها سال باهم هماهنگ شده‌ و مغز یکپارچه‌ی امروزی ما را شکل داده‌اند.
از این دو بخش یکی شامل ناحیه پیش‌مغز-میان‌مغز و دیگری پس‌مغز است.
همین یافته به پژوهشگران فهماند که چرا نمی‌توانستند تمام سلول‌های مغز را از یک روش رشد مشابه تولید کنند.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://www.nature.com/articles/s41593-026-02433-7

🔹محققی به نام کارتر لفن موفق شده به کمک مدل جدید هوش مصنوعی چت‌جی‌پی‌تی(GPT-6 Astra) یک پیام رمزنگاری شده از ارتش نازی متعلق به ۸۵ سال قبل را رمزگشایی کند.
این مدل هوش مصنوعی با ایجاد یک شبیه‌سازی طی ۱۰ ساعت پردازش و بررسی ۱۴/۸ میلیون کلید رمز، موفق شد این پیام که توسط ماشین انیگما رمزنگاری شده بوده را رمزگشایی کند.
متن پیام رمزگشایی‌شده این بوده:
لطفا مسیر حرکت را مشخص کنید. من در رزنوف، رزنوف هستم. فوراً با رادیو پاسخ دهید.
🆔 @partoomagazine

🔹نمایی شگفت‌انگیز از فعالیت یک کارخانه‌ی تولید اکسیژن.
دانشمندان برای اولین بار میکروسکوپی ساخته‌اند که می‌تواند حرکت روزنه‌های برگ هنگام جذب دی اکسید کربن را نشان دهد!
🆔 @partoomagazine
🔹پژوهشگرانی از دانشگاه ایلینوی اوربانا-شمپین یک سامانه‌ی جدید موسوم به Stomata In Sight ساخته‌اند که می‌تواند حرکت روزنه‌های برگ را با میکروسکوپی پیشرفته دنبال کند و هم‌زمان هم اندازه بگیرد که چه مقدار دی اکسید کربن جذب می‌کند، چه مقدار آب از دست می‌دهد و سرعت فتوسنتز چقدر است.
🔹از این رو، سیستم موردنظر می‌تواند به شناخت و توسعه‌ی هرچه‌ بیشتر محصولات کشاورزی کم‌آب‌بر و مقاوم‌تر به خشکی یا مناسب‌تر برای هر وضعیت محیطی، کمک کند.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://www.igb.illinois.edu/article/new-stomata-sight-system-allows-scientists-watch-plants-breathe-real-time

🔹داروین در کتاب منشا انواع ادعا کرد که نهنگ‌ها باید از پستاندارانی در خشکی فرگشت یافته باشند.
پس او پیش‌بینی کرد که باید فسیل‌هایی پیدا شود که نشان از کاهش پاهای عقب و سازگاری تدریجی برای شنا داشته باشند!
در عین شگفتی حدود یک قرن بعد از پیش‌بینی داروین چند فسیل‌ مربوط به بیش از ۴۰ میلیون‌ سال قبل یافت شدند‌
که ادعای داروین را تایید می‌کردند!
🆔 @partoomagazine
🔹داروین در سال ۱۸۵۹ در کتاب منشا انواع پیش‌بینی کرد که اگر نظریه‌اش درست باشد باید جایی بین پستانداران خشکی‌زی و نهنگ‌های کاملا آبزی، موجودات حد واسط وجود داشته باشند، حیواناتی که هم ویژگی خشکی‌زی دارند و هم سازگاری زندگی در آب.
🔹او در واقع پیش‌بینی کرد که اجداد نهنگ‌های احتمالا پستاندارانی شبیه گوشت‌خواران خشکی‌زی بوده‌اند که به خاطر شرایط حاکم رفته رفته به زندگی آبی نزدیک شده‌اند.
🔹در زمان داروین این ادعا صرفا فرض بود اما حدود یک قرن بعد، دقیقا چنین فسیل‌هایی یافت شدند، از جمله:
پاکی‌ستوس(Pakicetus)، متعلق به حدود ۵۰ میلیون سال پیش، پستانداری که نزدیک آب زندگی میکرده و استخوان‌های گوشش ویژگی‌هایی نزدیک به نهنگ‌ها داشته.
آمبولوستوس(Ambulocetus) متعلق به حدود ۴۸ میلیون سال پیش معروف به نهنگ راه‌رونده. با اینکه می‌توانست روی خشکی راه برود اما بدنش برای شنا هم سازگاری لازم را داشت.
باسیلوسوروس(Basilosaurus)، متعلق به ۴۰ میلیون سال پیش یک نهنگ کاملا دریایی که در بدنش کاملا بقایای پاهای عقبی کوچک وجود داشت، همان چیزی که از مسیر تکاملی موردنظر داروین انتظار می‌رفت.
🔹 البته امروزه شواهد ژنتیکی این ادعای داروین را تایید می‌کنند و نزدیک‌ترین خویشاوندان نهنگ‌ها اسب‌های آبی، گاو و ... هستند.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://darwin200.christs.cam.ac.uk/transitional-fossils

🔹در یک آشکارساز در عمق ۱/۶ کیلومتری زمین، رویدادی ثبت شده که ممکن است اولین نشانه‌ی بارز از برهم‌کنش ماده‌ی تاریک باشد!
رویدادی که شاید بتواند خبر از وجود ذراتی موسوم به ویمپ به عنوان سازند‌ی ماده‌ی تاریک بدهد!
🆔 @partoomagazine
🔹ماده‌ی تاریک لقب یکی از معماهای کیهانیست که از چندین دهه پیش نظر دانشمندان را به خود جلب کرده.
طبق شواهد این عامل مرموز کیهانی که با تاثیرات گرانشی‌اش خودنمایی می‌کند برخورد آنچنان موثری با ماده ندارد اما اکنون ممکن است ردی از این ماده در مرکز تحقیقات زیرزمینی سنفورد در ایالت داکوتای جنوبی ثبت شده باشد.
در این آزمایشگاه زیرزمینی ۱۰ تن زنون مایع در یک محفظه‌ی آشکارساز استوانه‌ای قرار دارد و حال دانشمندان بیان کرده‌اند که ردی از یک برهم‌کنش جدید و بی‌سابقه میان یک اتم زنون و ذره‌ی ناشناس دیگری ثبت شده.
🔹گویا این رویداد با الگویی که برای برهم‌کنش ذرات ویمپ پیش‌بینی‌شده مطابقت دارد.
(ویمپ که مخفف ذره‌ی جرم‌دار با برهم‌کنش ضعیف است مدلی مهم برای توضیح ماده‌ی تاریک است.)
در رویداد مذکور مقداری نور فرابنفش طی تحریک هسته‌ی یک اتم زنون حاصل شده.
طبق نظر دانشمندان احتمال دارد در این جریان یک ذره‌ی ویمپ با هسته‌ی یک اتم زنون برخورد کرده و با پس‌زدن هسته به میزانی اندک، مقداری نور فرابنفش پدید آورده باشد(پدیده‌ای که در اشکارساز رخ داده).
البته هنوز شواهد کافی برای تایید اینکه چنین رویدادی دلیلی قطعی بر وجود ذرات ویمپ باشد، در دست نیست و بررسی‌های و شواهد قابل اتکای بیشتری نیاز است.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://www.space.com/astronomy/dark-universe/scientists-may-have-detected-the-1st-direct-evidence-of-dark-matter

🔹 یک دوچرخه‌ی بدون سرنشین را ۸۰۰ بار هل داده و رهایش کرده‌اند، مسیری که چرخ جلو در این ۸۰۰ بار طی کرده، این طرح را شکل داده!
🆔 @partoomagazine

🔹این شکلی که می‌بینید از مولکول‌های DNA با بهره از فناوری نانو ساخته شده.
به این روش برای ساخت اَشکالی در فرم دو یا سه بعدی از DNA، دی‌ان‌ای اوریگامی گفته میشه، میشه از اون برای انتقال دارو یا ساخت‌ نانوربات‌های زیستی با قابلیت برنامه‌ریزی، استفاده کرد.
🆔 @partoomagazine

💫اثر هنری آدولف والمی با اقتباس از بارش شهابی شدیدی در ۱۲ نوامبر سال ۱۸۳۳ که در آمریکای شمالی قابل مشاهده بود و در جریان آن حدود صد هزار شهاب در یک ساعت از آسمان عبور می‌کرد، از این رو به آن لقب طوفان شهابی دادند.
🆔 @partoomagazine

🔹طی برنامه‌ای کنترل‌شده، چند کَنه به مدت ۲۷ سال در یک آزمایشگاه زندگی کردند که ۸ سال آن را کاملا بدون مصرف غذا سپری کردند!
جالب‌تر اینکه در پایان سال هشتم مادهای این گونه با دریافت اولین وعده غذایی تولیدمثل غیرجنس انجام دادند.
🆔 @partoomagazine
🔹کنه‌ها حدودا ۱۰۰ میلیون سال است روی کره زمین وجود دارند!
کنه‌ها جانورانی انگلی هستند که به خاطر توانایی خود برای زنده ماندن در دوره‌های طولانی حتی تا چند سال بدون غذا، شهرت دارند.
🔹در مورد مذکور یک دانشیار علوم زیستی، به نام جولیان شپرد در سال ۱۹۷۶ چند کنه‌ی خاص مربوط به شرق آفریقا موسوم به آرگاس برومپتی را به عنوان هدیه دریافت کرد و تصمیم گرفت توانایی زنده ماندن و تولیدمثل آن‌ها را در شرایط متعادل بررسی کند‌.
🔹این نوع کنه برخلاف اکثر کنه‌ها که لایه‌‌ی سختی در پوست خود دارند، دارای پوست چرم و نرمیست و همانند اغلب کنه‌ها متابولیسم بسیار آهسته‌ای دارد.
در این مورد شپرد پس از سال ۱۹۸۴ که دیگر منبع تغذیه مناسبی برای کنه‌هایش نداشت تصمیم گرفت تحمل آن‌ها در حالت بی‌غذا را سنجش کند‌.
🔹در این شرایط ابتدا نرها مردند و آخرین نر که نر اصلی بود در پایان سال چهارم مرد اما ماده‌ها تا چهار سال دیگر (در مجموع ۸ سال) به زندگی ادامه دادند و جالب اینکه وقتی پس از این مدت به آن‌ها غذا داده شد، یکی از ماده‌ها تولیدمثل غیرجنسی انجام داد و نشان داد که این نوع کنه‌ در حفظ اسپرم زنده هم رکورد دارد.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://www.binghamton.edu/news/story/3485/ticks-survive-for-27-years-in-entomologists-lab

🔹شاخ شیطان
وقتی پدیده‌ی خورشیدگرفتگی هنگام طلوع خورشید رخ میده
تصاویر در ماه دسامبر سال ۲۰۱۹ توسط عکاسی به نام الیاس چاسیوتیس در خلیج فارس ثبت شده
🆔 @partoomagazine

🔹طی یک پژوهش محققان متوجه شدن که زهر زنبور عسل میتونه طی ۶۰ دقیقه سلول‌های سرطان سینه را به طور کامل نابود کند درحالی که به سلول‌های سالم و طبیعی کاری ندارد.
🆔 @partoomagazine
🔹مولکولی در زهر زنبور عسل که این اثر را داشته، ملیتین است(همان پتیدی که درد ناشی از نیش زنبور را ایجاد می‌کند).
ملیتین همانند یک مته کوچک عمل می‌کند و سوراخ‌هایی را در غشای بیرونی سلول‌های سرطانی ایجاد می‌کند و در عرض ۲۰ دقیقه، حتی سیگنال‌های شیمیایی که سلول‌های سرطانی برای ادامه رشد و تقسیم به آن‌ها متکی هستند را خاموش می‌کند!
🔹البته این سلول‌ها در ظروف آزمایشگاهی بودن، نه در مورد مستقیم انسانی.
از این رو دانشمندان ملیتین را با یک داروی شیمی‌درمانی ترکیب کردن که اثرات قابل توجهی در از بین بردن سرطان در موش‌ها داشته اما هنوز تا کارایی در نمونه‌های انسانی جای بررسی و تحقیق بیشتری دارد.
🆔 @partoomagazine
مطالعه بیشتر:
https://perkins.org.au/honeybee-venom-kills-breast-cancer-cells/

🔹تصویر میکروسکوپ الکترونی از نگلریا فاولری معروف به آمیب مغزخوار!
این آمیب وقتی به بینی نفوذ کند در امتداد عصب بویایی حرکت کرده و می‌تواند با ایجاد عفونتی نادر، بافت مغز را تخریب کند و در حدود یک هفته فرد را به کام مرگ بکشد!
این آمیب اکثرا در آب‌های گرم آلوده وجود دارد و بیشترین مورد ابتلا به آن در هند شناسایی شده.
🆔 @partoomagazine

🔹این قارچ معروف به Lanmaoa asiatica که در بخش‌هایی از چین، هند و فیلیپین غذای محبوبیست وقتی ناپخته خورده می‌شود سبب می‌شود تا ۹۶ درصد مصرف‌کنندگان، به طور مشابه در توهمات خود صدها یا هزاران موجود انسان‌‌مانند کوتوله‌ را در قالب اِلف‌های کوچک، دلقک‌ها یا سربازانی با لباس رنگارنگ، ببینند(معروف به توهمات لیلیپوتی)!
عجیب‌تر اینکه محققان متوجه شده‌اند که این قارچ فاقد ژن‌های سازنده‌ی سیلوسایبین یا سایر روان‌گردان‌های شناخته‌شده است، گویا نوعی ماده شیمیایی ناشناخته مسئول توهمات ناشی از مصرف آن است!
🆔 @partoomagazine