✅ فرماندهان نشسته در چادر امن فرماندهی؛ از بدیهیاتی که به‌راحتی فراموش می‌شوند

1️⃣ راز بسیاری از موضع‌گیری‌های سیاسی، اگر هم در منافع شخصیِ تعریف‌شده و مشخص و خودآگاه نباشد در منافع پنهان یا ناخودآگاه است. این را تقریباً همه می‌دانند اما به نظر می‌رسد آنچنان که شایسته است در مرکز توجه قرار نمی‌دهند و درنتیجه نیاز به تکرار و یادآوری دارد.
2️⃣ سال‌هاست معتقدم روان‌شناسی اخلاق از بنیادی‌ترین حوزه‌های دانش انسانی‌ست و آشنایی با آن، شرط اساسیِ اندیشیدن به بسیاری از مسائل انسانی، در اقتصاد، سیاست، و ...، است. و یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های روان‌شناسی اخلاق که باعث می‌شود در قلمرو زیربنای شناخت انسان جای بگیرد، پرسش از انگیزه‌های انسان و نسبت میان خودمداری و دیگری‌گزینی (دیگردوستی) در اوست؛ اینکه انسان‌ها تا چه اندازه و به چه معنا خودمدارند و تا چه اندازه و به چه معنا دیگری‌گزین یا دیگر‌دوست.
4️⃣ نمونه‌ای از کمکی که روان‌شناسی اخلاق می‌تواند به فهم مسائل، از جمله مسائل سیاسی، بکند را این روزها به‌وضوح می‌بینیم. راز بسیاری از موضع‌گیری‌های سیاسی، کم یا بیش، در منافع شخصی نهفته است (به عبارت دیگر: در «مصونیت از زیان شخصی»). البته تأثیرگذاری منافع شخصی بر موضع‌گیری سیاسی لزوماً آگاهانه نیست. گاهی ممکن است فرد صادقانه تصور کند که صرفاً بر اساس ملاحظات اخلاقی یا سیاسی موضع گرفته است، در حالی که منافع و آسیب‌پذیری‌های شخصی‌اش نیز ناخودآگاه در شکل‌گیری این موضع نقش داشته‌اند.
4️⃣ حواسم هست که چنین تحلیل‌های انگیزشی بسیار پیچیده است و از بیرون نمی‌توان با اطمینان درباره‌ی انگیزه‌ی واقعی افراد داوری کرد. اما بگذارید مشخص‌تر به موضوع اشاره کنم: هم در جبهه‌ی راستِ جنگ‌طلب (یا، دقیق‌تر، راستِ خواهان سرنگونی جمهوری اسلامی به هر قیمت) و هم در جبهه‌ی چپِ مدافع مقاومت، کسانی هستند که موضع‌گیری‌شان ناشی از این است که هزینه‌ی آنها را دیگران (یعنی مردم عادی ایران) ‌پرداخت می‌کنند و اگر خودشان در معرض همان هزینه‌ها و خطرها قرار می‌گرفتند به احتمال زیاد به گونه‌ای دیگر موضع می‌گرفتند.
 
برخی از راست‌گرایانی که با ژست مبارزه‌ی مقدس با جمهوری اسلامی از اقداماتی مانند تحریم و جنگ حمایت می‌کنند، اگر قرار بود خودشان دقیقاً مانند یک انسان عادی در ایران هزینه‌ی جنگ را بپردازند، شاید محتاط‌تر عمل می‌کردند. از آن طرف، برخی از چپ‌گرایانی که مقاومت جمهوری اسلامی در برابر آمریکا را (با همین شکل و صورتی که هزینه‌ی وجودی سنگین به مردم تحمیل می‌کند) ستایش می‌کنند نیز ممکن است با قرارگرفتن در معرض همان هزینه‌ها، موضع متفاوتی اتخاذ کنند. البته این مطلب درباره‌ی برخی از کسانی که صرفاً به‌خاطر منافع خودشان با جنگ یا تحریم مخالف‌اند نیز می‌تواند به شکلی صادق باشد.
5️⃣ مطمئناً همه‌ی طرف‌های اشاره شده ادعا خواهند کرد که از این گرایش‌ها و منافع شخصی آگاه‌اند و تأثیر آنها بر داوری‌های خود را به‌دقت زیر نظر دارند. شاید هم در مورد برخی از آنها همین‌طور باشد؛ گرچه به نظر من این ادعا در بیشتر مواقع از واقعیت فاصله دارد.
6️⃣ تا آنجا که به ما مربوط می‌شود، توجه به نقش منافع شخصی صرفاً یک جور کنجکاوی روان‌شناختی یا دقت غیرلازم نیست، بلکه «شرط فهم» است؛ شرط فهم بسیاری از موضع‌گیری‌های سیاسی (یا حتی موضع‌گیری‌های اخلاقی به طور کلی). در غیر این صورت، قادر به تبیین موضع‌گیری فرماندهان سیاسی (که الحمدلله تعدادشان از سربازان بیشتر است) نخواهیم بود.

✍🏻 کاوه خسروانی
🌐 کانال پارادوکس:
🆔 @paradoxizer
〰️