قربانی کردن گاو
از میان کارهای برجسته میترا یکی قربانی کردن گاو مقدس است که نقش آن در تمام مهرکده ها دیده می شود. هرچند نقش قربانی گاو در مهرکده ها تفاوتهایی دارند، ولی بیشتر آنها یک داستان را روایت می کنند. در نقشهای این پرستشگاهها میترا مردی نیرومند مانند هرکول است در حالیکه نرمی و طراوت جوانی را به نهایت دارد. او با یک حرکت زانو مشغول انداختن گاوی روی زمین است، دست در شاخ و یا در سوراخ های بینی گاو کرده و سر او را عقب می کشد و خنجری در قلب او فرو میکند. هنرمندانی که این نقش های برجسته را آفریده اند توانسته اند با استفاده از گل و گیاه در چهارچوب آنها، تصور غار را برای بیننده بیافرینند. غار نماد طاق نیلگون آسمان یا تمام کائنات است. روی حاشیه غار پیکر ایزد خورشید (سل) و ایزد ماه (لونا) و میان آنها تصاویری از خدایان و سیارات است. سیاره ها به صورت نمادین هفت ردیف متناوب را تشکیل می دهند که شامل قربانگاه و هفت شمشیر است.
گاهی میان آنها یک درخت هم دیده می شود. خونی که از بدن گاوِ در حال احتضار بیرون می ریزد گندمها را آبیاری و تغذیه می کند. دم گاو ویژگی جادویی دارد و از آن خوشه های گندم می رویند. یک سگ و یک گاو سربلند می کنند تا به محل زخم گاو برسند و خون جاری را بمکند، عقربی با شاخ های خود آلت تناسلی گاو در حال احتضار را می فشرد. از این نقش ها تعبیرهای زیادی شده است. آنچه از همه استوارترست اینست که قربانی کردن گاو نماد آفرینش است. مرگ گاو زندگی نو و تازه ای می آفریند. ایجاد زندگی نو از مرگ گاو، برمی گردد به باور پیروان این آیین از رستاخیز و تجدید زندگی؛ که نمونه آشکار آن طبیعت است که هر سال تازه می شود و زندگی را از نو آغاز می کند. آیا گاو مقدس خود معرف میتراست که خود را می کشد تا دوباره زنده شود؟ این رأی را نه میتوان پذیرفت و نه رد کرد.
در ایران عقرب، مار، مارمولک و وزغ از خرفستران (جانوران زیانکار) هستند که فرستاده اهریمنند و کسانی که با آنها نبرد می کنند یا آنها را از میان می برند در سوی نیکی و راه خدا هستند. بنابراین عقرب بعنوان یکی از فرستادگان اهریمن با چنگ زدن به آلت تناسلی گاو می خواهد سرچشمه زندگی را از بین ببرد. بر اساس بندهشن منبع زایندگی گاو (منی) به کره ماه می رود و در آنجا از آلودگی پالوده شده و بر میگردد و جانوران بسیاری را پدید می آورد. مار هم در این فرهنگ (ایرانی) جانوری بدکارست ولی سگ بنا بر نوشته های هرودوت آنقدر نزد ایرانیان ارج دارد که قدر آن را در شمار انسان می دانند. موبدان اجازه کشتن دو چیز را ندارند یکی انسان و دیگری سگ. اکنون این پرسش پیش می آید که در این نقوش چرا سگ و مار هر دو خون گاو را می لیسند؟ برپایه نقوش به جا مانده دیگر سگ به عنوان یار باوفای میترا با او به شکار می رود بنابراین گمان می رود که سگ خون گاو را می لیسد تا ویژگیهای نیک گاو مقدس را جذب کند. همین نکته در باره مار هم گفته می شود. در آیین میترا مار جانور بدکار و از رسته اهریمن نیست. در برخی نقوش مار همراه میتراست. در اساطیر یونان مار نماد زمین است. براین پایه گفته می شود مار با لیسیدن خون گاو نمادی برای تمایل زمین به آبستن شدن و رساندن نیکی به مردمان است.
در نقوش به جا مانده از قربانی گاو مقدس دو نفر (کوتس و کوتوپاتس) که به سبک ایرانی مانند میترا لباس پوشیده اند دو طرف گاو ایستاده اند که پاها را روی هم انداخته و بی اعتنایی آنها این خیال را بر می انگیزد که در مراسم قربانی همدستی ندارند. در برخی نقوش یکی از آنها دم گاو را به دست گرفته گویی می خواهد از نیروی جادویی دم گاو بهره مند شود یا می خواهد رشد خوشه گندم را که در نقوش دیده می شود تندتر کند. در برخی از این نقوش این دو نفر مانند چوپانها چوبی در دست دارند و ما می دانیم چوپانها در زایش میترا حضور داشتند. یکی از این دو نفر مشعلی واژگون و دیگری مشعلی رو به بالا دردست دارد که گویای طلوع و غروب خورشیدست. این یعنی فروغ زاینده و میرنده یا زندگی و مرگ. در این نقوش شادمانی یکی از این دو نفر (کوتس) و اندوه دیگری ( کوتوپاتس) آشکارست. برخی بر این باورند که دو مشعلدار و میترا خدایان سه گانه یا تثلیث را نشان می دهند (پسودو دنی آردوپاژی Pseudo Denis I Areopagite قرن 4 م). برخی می گویند کوتس نماد پگاه میترا نماد نیمروز و کوتوپاتس نماد غروب است و شاید بتوان گفت میترا را هنگام نیمروز پرستش می کردند.
گمان می رود وجود نقش برجسته گاو بر فراز پرستشگاهها به معنی حضور ثور در برج خورشید باشد. حلول خورشید در برج ثور گویای رسیدن بهارست و برای همین مراسم قربانی گاو در فصل بهار انجام می شده است. در ادیان دیگر که طریقت های سری داشته اند نیز فصل بهار نماد رستاخیزست و جشن گرفته می شود.
#ایران_باستان #افسانه_میترا
🪻~|🦋@novelsorena🦋|~🪻