💡 اینترنت چگونه از غریزه‌ی خودشیفتگی استفاده می‌کند

در جهان دیجیتال، خواسته‌ها و تمایلات ما در کوتاه‌ترین زمان به‌صورت مجازی برآورده می‌شوند؛ مثلاً وقتی می‌خواهیم با کسی ارتباطی برقرار کنیم، کافی است چند کلمه روی کیبورد خود لمس کنیم تا یک چت آغاز شود.

فناوری‌های دیجیتال زندگی ما را آسان می‌کنند، اما همزمان تمایز میان «آن‌چه من می‌خواهم» و «پاسخی که جهان بیرون می‌دهد» را نیز محو کرده‌اند.

پلتفرم‌های دیجیتال، دست‌کم در بسیاری از موقعیت‌ها، به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که به خواسته‌های ما «سریع و مستقیم» پاسخ دهند.

پژوهشگران روان‌شناسی هشدار می‌دهند که این ساختار شباهت‌هایی بنیادی با پدیده‌ی خودشیفتگی دارد.

▪️ شناخت خود یعنی مواجهه با دیگری

برخی از نظریه‌های روان‌شناختی شکل‌گیری «خود» (ego) و شناخت آن را یک فرایند رابطه‌ای می‌دانند.

یعنی شناخت ما از خودمان زمانی شکل می‌گیرد که با دیگری مواجه شویم. اما ما فقط زمانی می‌توانیم واقعاً با دیگری مواجه شویم که او چیزی متفاوت با خواسته‌های ما بخواهد و برآورده شدن خواسته‌های ما به او وابسته باشد.

یکی از جنبه‌های بلوغ روانی عبارت است از توانایی ما برای پذیرش این حقیقت که دیگران و دنیای بیرون در کنترل ما نیستند.

چنین پذیرشی ساده نیست و از لحاظ روانی نیاز به نوعی سوگواری دارد که در طی آن «خود» ما ویژگی‌های خاصی را درون خود نهادینه می‌کند و شکل می‌گیرد.

▪️ معنای خودشیفتگی در جهان واقعی چیست و کجا به اختلال تبدیل می‌شود؟

مسئله‌ی خودشیفتگی (نارسیسیسم) این نیست که فرد علاقه‌ای بیش از حد به خودش دارد؛ بلکه یعنی در دنیای بیرون چیزی غیر از خودش را نمی‌بیند. برای او دیگران وجود ندارند. فرد خودشیفته، از خود خارج نمی‌شود و تمایز میان خود با دنیای بیرون را درک نمی‌کند.

⚡️پیشنهاد: ماجرای نارسیس را در نسخه‌ی کامل مقاله حتماً بخوانید!

روان‌شناسان بر این نکته تأکید می‌کنند که یک حدی از خودشیفتگی در بسیاری از انسان‌ها وجود دارد؛ اما این موضوع جایی به یک اختلال تبدیل می‌شود که فرد نتواند استقلال دیگران و محدودیت‌های واقعی را به رسمیت بشناسد.

▪️ شباهت ساختاری فضای دیجیتال به خودشیفتگی

اینترنت یک مسیر بسیار کوتاه و تقریباً بلافاصله میان تمایل و برآورده شدن ایجاد می‌کند و ما به‌سادگی از این حقیقت دور می‌مانیم که دیگران خواسته‌هایی متفاوت دارند.

در چنین فضایی، وسوسه می‌شویم در این فضا فقط به بازنمایی‌هایی بپردازیم که کاملاً با خواسته‌های ما سازگار هستند. ما دیگر با دیگرانی که واقعاً دیگری هستند ارتباط برقرار نمی‌کنیم، بلکه با دیگرانی ارتباط برقرار می‌کنیم که هویت دیجیتالی آن‌ها با ذهنیت شخصی ما همخوانی داشته باشد.

▪️ چاره چیست؟

برای رفع این چالش، باید نکاتی را در نظر داشته باشیم:

• دسترسی مجازی به افراد، به معنی دسترسی واقعی نیست.
• اگر نیاز به ارتباط داریم، مکث کنیم و ببینیم علت نیاز چیست؟
• از دیدن تصاویر یا پیام‌های قدیمی و برقراری ارتباط فوری پرهیز کنیم.
• این حق را به دیگران بدهیم که در فضای دیجیتال، با تاخیر پاسخ بدهند یا مدتی نباشند.
• از بلاک، میوت و آنفالو جز در موارد جدی، زیاد استفاده نکنیم.

همچنین در دنیای واقعی:

• دیدارهای حضوری بیشتری داشته باشیم.
• در صورت لطف به دیگران، انتظار جبران و پاسخ سریع نداشته باشیم.
• فعالیت مشترک با دیگران انجام دهیم (مثل یادگیری یک مهارت).
• بپذیریم که ساخت رابطه و ایجاد صمیمیت زمان می‌برد.
• به دوستان و نزدیکان فرصت تنها بودن بدهیم.
• گاهی تصمیم را به دیگری بسپاریم؛ مثلاً اینکه دوست دارد ارتباط با ما را حفظ کند یا نه.

در نهایت، شناخت مرز بین چیزی که می‌خواهیم و پاسخی که از دیگران می‌گیریم، می‌تواند به شناخت خود ما و درک معنای جهان کمک کند.

⛓ لینک نسخه‌ی کامل مقاله در سایت نوشدارو

✍️ رضا زارع‌پور

#سواد_دیجیتال

برای حفاظت از سلامت روان خود در جهان دیجیتال، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web