💡 بهای سنگین فناوری: کوه زباله‌ای که مراکز داده هوش مصنوعی می‌سازند

هوش مصنوعی شاید شبیه به جادویی نامرئی در فضای ابری به نظر برسد، اما در دنیای واقعی بهای فیزیکی و سنگینی دارد.

گزارش جدیدی هشدار می‌دهد که توسعه سریع این فناوری، در حال ایجاد سونامی عظیمی از زباله‌های الکترونیکی است که تا پیش از این دست‌کم گرفته می‌شد.

ابعاد این زباله‌دانیِ فناوری بسیار فراتر از تصور روزمره ماست. پژوهشگران پیش‌بینی می‌کنند که از سال ۲۰۲۵ تا ۲۰۵۰، زباله‌های ناشی از هوش مصنوعی می‌تواند حدود ۲۰ میلیون کانتینر باری بزرگ را پر کند؛ کانتینرهایی که اگر پشت سر هم چیده شوند، شش بار دور کره زمین می‌چرخند!

▪️ دلیل این حجم عظیم از زباله چیست؟

تا پیش از این، کارشناسان برای محاسبه زباله‌ها فقط خود پردازنده‌ها و سرورهای هوش مصنوعی را در نظر می‌گرفتند؛ اما سازمان غیرانتفاعی «شبکه اقدام بازل» (BAN) در گزارش جدید خود، تجهیزات شبکه، سامانه‌های توزیع و ذخیره برق و سیستم‌های خنک‌کننده مراکز داده را نیز وارد محاسبات کرده است.

طبق مدل این سازمان، سرورها و پردازنده‌ها فقط حدود ۱۳ درصد وزن تجهیزات یک مرکز داده را تشکیل می‌دهند و بقیه به زیرساخت‌های پشتیبان مربوط است.

بخش نگران‌کننده ماجرا که مستقیماً زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد، پدیده‌ای به نام «سرایت زباله هوش مصنوعی» است.

پیشرفت سریع این فناوری باعث می‌شود گوشی‌های هوشمند و لپ‌تاپ‌های فعلی ما نتوانند نیازهای جدید را پردازش کنند و بسیار زودتر از گذشته به زباله تبدیل شوند.

بااین‌حال، این بخش هنوز یک پیش‌بینی مبتنی بر فرض‌های BAN است و وقوع آن در چنین ابعادی اثبات نشده است.

▪️ وقتی زباله‌های الکترونیکی درست بازیافت نمی‌شوند

این کوه زباله فقط مجموعه‌ای از پلاستیک و فلز بی‌خطر نیست و خطری جدی برای سلامت انسان‌ها محسوب می‌شود.

در حال حاضر، از میلیون‌ها تن زباله الکترونیکی که سالانه در جهان تولید می‌شود، کمتر از یک‌چهارم آن به‌طور رسمی جمع‌آوری و بازیافت می‌شود.

سرنوشت بقیه یکسان نیست؛ بخشی دفن یا صادر می‌شود و بخشی نیز در سامانه‌های غیررسمی پردازش می‌شود. سوزاندن و بازیافت غیراصولی می‌تواند موادی مانند سرب، جیوه و کادمیوم را وارد محیط کند.

آمریکا که با فاصله بیشترین مراکز داده جهان را دارد، هنوز «کنوانسیون بازل» (پیمانی برای محدودکردن تجارت بین‌المللی پسماندهای خطرناک) را تصویب نکرده است.

تحقیقات نشان می‌دهد شرکت‌های بازیافت آمریکایی همچنان زباله‌های الکترونیکی را به خارج از کشور می‌فرستند تا در حیاط‌خلوت‌ها و کارگاه‌های غیررسمی بازیافت شوند.

سازمان جهانی بهداشت هشدار می‌دهد کودکان و زنان بارداری که در نزدیکی مراکز بازیافت غیراصولی زباله‌های الکترونیکی زندگی یا کار می‌کنند، در برابر مواد سمی آسیب‌پذیرترند. حتی حضور کودکان پنج‌ساله در بعضی مراکز تفکیک و بازیافت گزارش شده است.

▪️ در نهایت

هوش مصنوعی فناوری‌ای کاملاً مجازی نیست و پشت هر خدمت آن، زیرساختی فیزیکی قرار دارد.

ابعاد دقیق زباله‌های آینده هنوز قطعی نیست؛ اما افزایش عمر تجهیزات، امکان تعمیر و ارتقا و بازیافت اصولی تعیین می‌کند که گسترش هوش مصنوعی تا چه اندازه به بحران محیط‌زیستی تبدیل شود.

✍️ دانیال طبایی

#سواد_دیجیتال
#خبر_و_تحلیل

اگر به رویدادها و اخبار دنیای هوش مصنوعی علاقه دارید، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web