عفت قرآنی

واژۀ «عفت» در ذهن همۀ ما به «حجاب» گره خورده است، اما قرآن در این باره چه به ما می‌آموزد؟

ابن فارِس، لغت‌شناس نامی قرن چهارم، عفت را «خودداری از ناشایست» می‌داند [۱] و راغب اصفهانی می‌نویسد که «عفت، حصول حالتی نفسانی است که با آن از غلبۀ شهوت امتناع می‌شود». [۲]

از عقل و شرع پیداست که محدودۀ شایست و نشایست وسیع‌تر از پوشش و امور جنسی است، لذا راغب اصفهانی در اثر دیگرش به بیان نمودهای مختلف عفت در انسان می‌پردازد و می‌گوید: «عفت آدمی کامل نمی‌شود، مگر آن‌که عفت در دست و زبان و گوش و چشمش جریان یابد؛ وقتی زبان عفیف نباشد تمسخر و تجسس و غیبت و بدگویی و سخن‌چینی می‌کند و به دیگران لقب زشت می‌دهد، و بی‌عفتی چشم در نگریستن به چیزهای حرام و زینت دنیایی است که به شهوات ناپسند منجر می‌شود، و گوش بی‌عفت هم شنیدنی‌های قبیح را می‌شنود!». [۳]

مادۀ «عفف» در چهار آیۀ قرآنی به‌کار رفته است:
۱) عفت در برابر زنا و مقدمات آن؛ فرموده است: ﴿وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ...﴾ [النور: ۳۳] «کسانی که امکانات ازدواج را ندارند، باید در راه عفت بکوشند، تا آن‌که خداوند از فضل خود بی‌نیازشان سازد!».
۲) عفت در پوشش؛ پس از این‌که زنان فرتوت و ازکارافتاده را مشمول نوعی تخفیف در پوشش می‌کند، می‌افزاید که اگر از این تخفیف استفاده نکنند بهتر است: ﴿...وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ...﴾ [النور: ۶۰] «و اگر عفت ورزند، برایشان بهتر است!».
۳) عفت در خواستنِ از خلق؛ خداوند از شُکوه فقیرانی می‌گوید که «عفت» مانع می‌شود دست حاجتشان به سوی مردم دراز کنند و اگر کسی آنان را نشناسد، گمان می‌کند که توانگرند: ﴿...يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ...﴾ [البقرة: ۲۷۳].
۴) عفت در برابر مال یتیم؛ فرموده است: ﴿وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا ‌فَلْيَسْتَعْفِفْ﴾ [النساء: ۶] «و هرکس ثروتمند است، عفت بورزد!».

جالب توجه است که قرآن کریم، همان‌طور که عفت را در برابر زنا و مال یتیم ذکر کرده است، هر دو را در صیغۀ ﴿وَلَا ‌تَقْرَبُوا﴾ نیز شریک ساخته است؛ در آیه‌ای ما را از نزدیک‌شدن به زنا نهی می‌کند: ﴿وَلَا ‌تَقْرَبُوا الزِّنَا...﴾ [الإسراء: ۳۲]، سپس ما را به فاصلۀ یک آیه از نزدیک‌شدن به مال یتیم می‌ترساند: ﴿وَلَا ‌تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ...﴾ [الإسراء: ۳۴].

پس گسترۀ کاربرد این معنا در قرآن نشان می‌دهد که عفت تنها در پوشش و پاکدامنی جنسی خلاصه نمی‌شود، بلکه یک ملکۀ اخلاقی همه‌جانبه است و همان‌قدر که پوشش و پاکدامنی مهم و ضروری است، عفت در اموال و حقوق دیگران هم مهم و ضروری است.

📚 پی‌نوشت‌ها:
[۱] ابن فارس، معجم مقاييس اللغة، ج۴ (القاهرة: مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي وأولاده بمصر، ١٣٩٢)، ۳.
[۲] الراغب الأصفهاني، المفردات في غريب القرآن (دمشق: دار القلم، ١٤١٢)، ٥٧٣.
[۳] الراغب الأصفهاني، الذريعة إلى مكارم الشريعة (القاهرة: دار السلام، ١٤٢٨)، ٢٢٤.
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
🇵🇸 @no_atheism | رد شبهات ملحدین