✨میراث علمی مسلمین✨
(قسمت یازدهم)

موضوع: «دانشگاه ها»
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
امروزه مردم بیش از هر زمان دیگری در گذشته، متقاضی تحصیلات دانشگاهی هستند. تنها در انگلستان کمی کمتر از ۵۰۰ هزار نفر می‌خواهند تحصیل در یکی از دوره‌های تمام‌وقت را آغاز کنند و تعداد بیشتری از زنان، در مقایسه با مردان به تحصیل خود ادامه می‌دهند. این جست‌وجو برای دانش، میل قلبی مسلمانان بود؛ چرا که در قرآن تلاش برای کسب دانش، مشاهده و تأمل و تفکر به شدت توصیه شده است. این بدان معناست که در سراسر جهان اسلام، موضوعات علمی پیشرفت در مساجد، مدارس، بیمارستان‌ها، رصدخانه‌ها و خانه‌های دانشمندان تدریس می‌شده است.
شما در این فصل درباره تحصیل در مدارس عالی خواهید خواند و در خواهید یافت که پس از آن‌که مقدمات با دوره ابتدایی تحصیل تمام می‌شد، طللب علم می‌توانست به ادامه تحصیل در دستور زبان عربی، شعر، منطق، جبر، زیست‌شناسی، تاریخ، حقوق و الهیات بپردازد. در آن زمان همچنین بعضی دانشکده‌های علمی دایر بودند که مدیریت خاص خود را داشتند.

بین تحصیل در دانشگاه و مدرسه هم‌پوشانی وجود داشت. هر دو در مسجد آغاز می‌شدند اما دانشگاه در عربی «جامعة» نامیده می‌شود که صورت مؤنث کلمه «جامع» به معنای مسجد است. پس در زبان عربی محل انجام دادن اعمال مذهبی و مکان تحصیل پیشرفته کاملاً به هم مرتبط‌اند. برای این کلمه‌ها و زبان‌ها و فرهنگ‌های دیگر واژه معادل وجود ندارد. نیز بعضی از مساجد اسلامی از قدیمی‌ترین دانشگاه هستند.

از جمله دانشگاه-مسجدهای بسیار مشهور، الازهر است که پس از ۱۰۳۰ سال هنوز هم به فعالیت خود ادامه می‌دهد. این دانشگاه که کانون تحصیلات عالی در مصر است، هنوز هم برجسته‌ترین متفکران را به خود جلب می‌کند. این مرکز به خاطر قدمت و نیز دانش‌آموختگان برجسته‌اش شهرت بسیار دارد. ابن هیثم که ساز و کار عمل بینایی در انسان را کشف کرد، مدتی طولانی در الازهر زندگی می‌کرده و ابن خلدون، جامعه‌شناس نامی قرن هشتم هجری، استاد این دانشگاه بوده است.

یک مجتمع آموزشی مهم شامل مسجد و دانشگاه، «قرویین» در شهر فاس مراکش دایر بود. این دانشگاه اساساً به همت فاطمه فِهری، یک زن جوان مؤمن و پرهیزکار در دوران حاکمیت ادراسه در سال ۲۲۷ ه.ق ساخته شد. فاطمه که زنی تحصیل کرده و تاجری موفق بود، پس از آن‌که ثروت زیادی از پدرش به ارث برد، تصمیم گرفت این ثروت را صرف ساختن یک مسجد-دانشگاه مناسب در شهر فاس کند. ‌
فاطمه فِهری در پی آن بود که اجتماع شهر خود را صاحب یک مرکز آموزشی مناسب کند. قرویین، هم‌چون مساجد بزرگ دیگر، به سرعت به محلی برای آموزش تعالیم مذهبی و مباحث سیاسی تبدیل شد. پس از چندی، آموزش موضوعات متعدد دیگر، به ویژه علوم طبیعی، در دستور کار این مسجد‌-دانشگاه قرار گرفت. در نهایت، نیز قرویین توانسته نام خود را به عنوان نخستین دانشگاه در تاریخ ثبت کند.
این دانشگاه بسیار مجهز بود و وسایل و تحهیزات بسیار از جمله ابزارهای ستاره‌شناسی، اتاق زمان شامل اسطرلاب‌ها، ساعت‌های آفتابی و دیگر وسایل لازم برای محاسبه و تعیین وقت در آنجا یافت می‌شد.

علاوه بر ستاره‌شناسی، قرآن و الهیات، موضوعاتی چون حقوق، بلاغت و سخنوری، متون نظم و نثر، منطق، حساب، جغرافیا و طب در قرویین تدریس می‌شد، و مورد تحقیق و مطالعه قرار می‌گرفت‌. دوره‌هایی نیز در این محل برای علاقه‌مندان برگزار می‌شد که از جمله آن‌ها دستور زبان، تاریخ اسلام و مقدمات علم شیمی و ریاضیات بود. تنوع موضوعات و کیفیت بالای تدریس در این دانشگاه، پژوهشگران و دانشجویان زیادی را از همه جا به این محل کشاند. به دلیل تعداد زیاد متقاضیان، مسئولان این دانشگاه، ناچار به طراحی یک نظام دقیق و سخت گزینش دانشجو، شبیه آنچه در دانشگاه‌های امروزی هست، شدند.

بر این اساس، شرایط ورود به این دانشگاه شامل یادگیری کل قرآن و داشتن دانش کافی در عربی و اطلاعات عمومی مناسب بود.
چنین مساجد-دانشگاهی نه تنها دانش‌آموزان و دانشجویان محلی را جذب می‌کردند بلکه متقاضیان تحصیل از سراسر دنیا را نیز می‌پذیرفتند. از جمله، در دانشگاه‌های مشهور عباسیان در شهر بغداد عراق دانشجویانی از کشورهای سوریه، ایران و هند در رشته‌های پزشکی، داروسازی، مهندسی، نجوم و دیگر رشته‌های علمی تحصیل می‌کردند. دانشجویان دانشگاه الازهر قاهره شامل تعداد زیادی دانشجوی خارجی و دانشجویانی از سراسر سرزمین مصر، و نه تنها شهر قاهره بودند. به همه‌ی این دانشحویان غذای رایگان داده می‌شد. آن‌ها می‌بایست خوابگاه‌های خود را تمیز و مرتب نگه دارند. کمک هزینه برای دانشجویان بخشی از امکانات رفاهی تحصیلی آنان بود.
📗 کتاب:1001 اختراع || «میراث مسلمانان در جهان»
✍ نویسنده: پروفسور سلیم الحسنی
🇮🇷 مترجمین: افسانه حجتی طباطبایی، سیاوش شایان، سعید علی تاجر، محمد کرام الدینی، منصور ملک عباسی
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
@no_atheism👈🏽 👈🏽 👈🏽
(رد شبهات ملحدین)