✨میراث علمی مسلمین✨
(قسمت دهم)

موضوع: «مدرسه‌ها»
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
همه‌ی ما سال‌های زیادی را که گاه تا ۱۶ سال هم می‌رسد در مدرسه می‌گذرانیم. این سال‌ها دوره‌ی سازنده زندگی ما هستند. معلمان محبوب، موضوعات درسی نفرت‌انگیز و انبوهی از خاطرات از ساعت‌های ورزش و تفریح گرفته و تا حضور در جلسه‌ی امتحان،جزء این دوره‌ی تعیین‌کننده‌اند. برنامه‌های درسی، زندگی ما را شکل می‌دهند و سرانجام ما را به انسان‌هایی با اندوخته‌ای از انواع دانش‌ها تبدیل می‌کنند.
هزار سال پیش، در کشور مسلمانان، کلاس‌های درس در مسجدها تشکیل می‌شدند؛ در آن زمان بین دین و دانش تفاوتی وجود نداشت؛ همان‌طور که مسجدها نیز هم محل عبادت و هم آموزش بودند، علوم هم یکی از موضوعات درسی بود. به این ترتیب علم و دین به راحتی در کنار هم قرار می‌گرفتند.
شرایطی که در آن زمان در هیچ جای جهان وجود نداشت؛ مورخ دانمارکی، یوهان پِدِرسن، می‌گوید:«علم‌آموزی به طور کامل وابسته به دین بود. کسی که زندگی خود را به این دو اختصاص می‌داد، به رضایت درونی و امکان خدمت به خدا دست می‌یافت. این امر نه‌تنها اهل علم را برآن می‌داشت که فقر و محرومیت خویش را مشتاقانه بپذیرند بلکه دیگر انسان‌ها را به کمک کردن به آن‌ها وادار می‌کرد. حضرت محمّد صلی الله علیه وسلّم مساجد را محل اصلی علم‌آموزی قرار داد؛ جایی که آموزش و هدایت به طور هم‌زمان انجام می‌گرفت. در هر جا که مسجدی به وجود می‌آمد، آموزش تعالیم اساسی و مهم آغاز می‌شد. پیامبر صلی الله علیه وسلّم همچنین معلّمان قرآن را -که اهل علم نامیده می‌شدند- برای آموزش دادن به قبایل می‌فرستاد. به این ترتیب، آموزش و پرورش در همه جا گسترش می‌یافت و این معلمان سیّار هم از زندگی خود رضایت بسیار داشتند.
ابن حوقل، جغرافی‌دان، بازرگان و جهانگرد قرن چهارم هجری، ادعا می‌کند که در حدود ۳۰۰ معلم دوره‌ی ابتدایی در شهر پالرمو فعالیت می‌کرده‌اند.
در زمان حضرت محمّد صلی الله علیه وسلّم در قرن اول هجری، در شهر مدینه، که اکنون در کشور عربستان سعودی است، نُه مسجد وجود داشت. نخستین مدرسه در سال ۱۲ ه.ق در آن شهر ساخته شد. ایده‌ی تحصیل، هم‌چون آتش به سرعت در همه جا گسترش یافت و نخستین مدرسه در سوریه، در سال ۱۲۷ ه.ق و در شهر دمشق ایجاد شد. در شهر قرطبه در اسپانیا، مدارس زیادی وجود داشت و در آخر قرن دوم هجری، تقریباً در هر مسجدی یک مدرسه‌ی ابتدایی برای تحصیل دختران و پسران ایجاد شده بود.
در حدود شش‌سالگی همه پسرها، به جز فرزندان طبقه‌ی ثروتمند جامعه (که معلم سرخانه داشتند) بعضی دختران و فرزندان بعضی برده‌ها مدرسه ابتدایی را شروع می‌کردند. این مدارس، اساساً یا شهریه‌ای نداشتند یا شهریه‌ی آن‌ها بسیار ارزان بود و به همین دلیل همه می‌توانستند فرزندان را به مدرسه بفرستند. یکی از نخستین درس‌ها در آموزش نوشتن، چگونگی نوشتن نود و نُه نام زیبای خدا و آیه‌های ساده‌ی قرآن بود. پس از آن را نیز به طور کامل به شاگردان آموزش می‌دادند. سپس علم حساب نیز به آموزش‌ها اضافه شد.
در حدود قرن چهارم هجری، آموزش و تدریس از مساجد خارج شد و به خانه معلمان انتقال یافت. به این ترتیب، به تدریج مدارس مستقل به وجود آمدند. اولین مدارس مستقل در سرزمین پارس ( ایران) شکل گرفتند. سپس درحدود سال ۱۰۶۶ میلادی / ۴۵۹ ه.ق زمانی که نورمان‌ها در حال حمله به انگلستان بودند. سلجوقیان مدارس نظامیه را می‌ساختند. این مدارس، نام خود را از بنیان‌گذارشان خواجه نظام المُلک، که وزیر دربار سلجوقیان بود، گرفته بودند. آن‌ها نخستین مدارس واقعی بودند که ساختمان آموزشی جداگانه‌ای داشتند. به هر حال، در نخستین روزهای تمدن اسلامی مدرسه‌ها به وجود آمدند و حقوق مناسبی برای معلمان در نظر گرفته شد. مدارس نیز هم‌چون بسیاری از دیگر ساختمان‌های اسلامی، بدون هر گونه هزینه‌ای ساخته می‌شدند و زیبایی یک جنبه‌ی بسیار مهم و اساسی آن‌ها بود. هر مدرسه، یک حیاط با یک، دو، سه یا چهار ایوان -سالن هایی با سقف قوس دار که در آن‌ها مستقیماً به حیاط باز می‌شد- داشت که از آن‌ها به عنوان کلاس استفاده می‌کردند. نمازخانه، اقامتگاه (اتاق‌های اختصاصی) و مجموعه‌ی وضوخانه و دستشویی از بخش‌های دیگر هر مدرسه بودند. دولت یا خلیفه‌ی حاکم، بر آموزش نظارت داشت و معلمان پیش از تدریس، می‌بایست مجوز خاص این کار را دریافت می‌کردند.

📗 کتاب:1001 اختراع || «میراث مسلمانان در جهان»
✍ نویسنده: پروفسور سلیم الحسنی
🇮🇷 مترجمین: افسانه حجتی طباطبایی، سیاوش شایان، سعید علی تاجر، محمد کرام الدینی، منصور ملک عباسی
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
@no_atheism👈🏽 👈🏽 👈🏽
(رد شبهات ملحدین)