✨میراث علمی مسلمین✨
(قسمت نهم)

موضوع: «ادامه بیت الحکمه»
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
از جمله دانشمندانی که خلیفه مأمون برای ترجمه آثار ارسطو انتخاب کرد، کندی فیزیکدان، فیلسوف، ریاضی‌دان، اهل هندسه، شیمی‌دان، منطق‌دان و ستاره‌شناس معروف بود.
کندی هنگام انجام دادن کارهای تحقیقاتی، از کتابخانه شخصی خود موسوم به «الکندیه» استفاده می‌کرد.
مأمون خلیفه دوراندیش و آینده‌نگر بود و در جستجوی دانش، با دیگر رهبران جهان ارتباط برقرار کرد. گفته شده است او به پادشاه سیسیلی نامه‌ای نوشت و در آن از وی کل کتاب‌های کتابخانه سیسیلی را درخواست کرد. این کتابخانه از نظر داشتن کتاب‌های علمی و فلسفی بسیار غنی بود.
پادشاه سیسیلی با فرستادن رونوشت‌هایی از کتاب‌های کتابخانه سیسیلی، به این درخواست خلیفه مأمون پاسخ مثبت داد. شیوه انتقال و جابجایی کتاب‌ها متفاوت بود. گفته شده که مأمون در نبود هواپیما‌های مدرن امروزی برای انتقال کتاب‌های دست‌نویس و نسخه‌های خطی از خراسان (ایران) به بغداد، از صد نفر شتر استفاده کرده است. مأمون از امپراطور بیزانس نیز درخواست کرد تا بعضی دانشمندانش را برای ترجمه کتاب‌های مفیدی که در آن امپراطوری انبار شده بودند، بفرستد.
امپراطور پذیرفت و دانشمندانش را به بغداد فرستاد. آن‌ها وظیفه داشتند که کتاب‌های دانشمندان یونانی را ترجمه کنند و سپس این کتاب‌ها را به کشور خویش بازگردانند.

مأمون نه تنها تشکیلات بیت الحکمه را گسترش داد، بلکه خود در سخنرانی و مباحثات دانشمندان و متفکران شرکت می‌کرد. او همچنین یک مرکز ستاره‌شناسی به نام «رصدخانه فلکی» را تأسیس کرد. این محل را منجمان شخصی او که یک نفر یهودی به نام سناد بن علی الیهودی، و یک نفر مسلمان به نام یحیی بن ابی منصور بودند، اداره می‌کردند. گفته شده است که سناد به دست خود مأمون به دین اسلام تشرف یافت.

مأمون ضمن در دست داشتن زمام امور بیت الحکمه، هم‌چون پدرش به ایجاد مؤسسات عالی آموزشی،
رصدخانه و کارخانه‌های پارچه‌بافی، کمر همت بست. گفته شده است که شمار مؤسسات عالی در دوران خلافت او به ۳۳۲ رسید. این مؤسسات پر از دانشجویانی بودند که در رشته‌های مختلف علمی و هنری ادامه تحصیل می‌دادند. او همچنین از گروهی از دانشمندان خواست تا نقشه‌ی دنیا را تهیه کنند؛ آن‌ها نیز چنین کردند. این نقشه که به «صور المأمونیه» یا «نقشه مأمون» مشهور شد، بر پایه نقشه‌های موجود و در دسترس جغرافی‌دانان یونانی شکل گرفت اما مبسوط‌تر و مفصل‌تر از آن‌ها بود.
در میان چهره‌های درخشان خانه حکمت در آن زمان، برادران بنو موسی، ریاضی‌دان و مخترع ابزارهای مکانیکی هوشمند، «خوارزمی» پدر جبر، کندی مخترع رمزگشایی و تئوری موسیقی، سعید بن هارون الکاتب نویسنده، حنین بن اسحاق فیزیکدان و مترجم، و پسرش اسحاق شهرت بسیار داشتند.

این نامها بارها و بارها در سراسر این کتاب ظاهر می‌شوند؛ زیرا این افراد با تلاش در زمینه پژوهش، اختراع و بنای دانش بر اساس آزمایش‌ها و تجربیات واقعی، شالوده بیشتر آنچه را ما امروز می‌دانیم ،فراهم آورده‌اند.

مأمون مردی بصیر و ژرف‌اندیش در زمینه آموزش و پرورش بود. بعضی از مورخان او را «طراح تمدن عرب» لقب داده‌اند و این به دلیل میراث غنی فرهنگی است که او در بغداد از خود به جا نهاده بود. وجود بیت الحکمه و شکوه و عظمت شهر بغداد، این شهر را به کلان‌شهری پرجنب‌و‌جوش با جمعیتی از دانشمندان و صاحب‌نظران روزگار تبدیل کرده بود.

به هر حال ما باید بین «بیت الحکمه» عهد عباسی و «بیت الحکمه» (دار الحکمه) خلفای فاطمی، که خلیفه الحکیم در سال ۳۹۶ ه.ق آن را در شهر قاهره تأسیس کرد، تفاوت قائل شویم. این مؤسسه آموزش عالی ۱۶۵ سال به فعالیت خود ادامه داد. در قرن سوم و چهارم در شهرهای دیگری از ایالت‌های شرقی جهان اسلام شمار زیادی «دارالعلم» یا خانه‌ی دانش با هدف رقابت با دارالحکمه بغداد به وجود آمدند.

📗 کتاب:1001 اختراع || «میراث مسلمانان در جهان»
✍ نویسنده: پروفسور سلیم الحسنی
🇮🇷 مترجمین: افسانه حجتی طباطبایی، سیاوش شایان، سعید علی تاجر، محمد کرام الدینی، منصور ملک عباسی

✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
@no_atheism
(رد شبهات ملحدین)