✨میراث علمی مسلمین✨
(قسمت پنجم)

موضوع: «اتاق تاریک»
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
ابن هيثم هم مانند بسیاری از فیلسوفان و ریاضی‌دانان برجسته، مشاهده‌گری تیزبین بود. روزی او در اتاقی ایستاده بود که مشاهده کرد نور از منفذ کوچکی از پنجره به درون تابیده و شکلی مانند تصویر خورشید در هنگام خورشیدگرفتگی روی دیوار مقابل ایجاد کرده است. بر این اساس، او گفت که تصویر خورشید در زمان خورشیدگرفتگی نشان می‌دهد که اگر نور از مغزی گرد و باریک عبور کند و روی صفحه‌ای تخت روبه‌روی منفذ بیفتد، اگر کامل باشد به شکل هلال ماه درمی‌آید. او با این تجربه توضیح داد که نور در خطی مستقیم حرکت می‌کند و وقتی پرتوها از جسمی روشن بازتابش می‌شوند و از منفذی تنگ می‌گذرند، متفرق نمی‌شوند بلکه همگرا و هم‌رأس می‌شوند و تصویری واژگون روی سطح صاف و سفید موازی با منفذ ایجاد می‌کنند. او سپس پی برد که هر اندازه این منفذ تنگ‌تر باشد، تصویر واضح‌تر است. نتایج این آزمایش‌ها این بود که وقتی نور خورشید به منفذی می‌رسد و از آن می‌گذرد. تصویری مخروطی‌شکل در محل منفذ ایجاد می‌کند. سپس مخروطی دیگر به صورت واژگون ایجاد می‌شود که تا دیوار مقابل منفذ در اتاق تاریک ادامه می‌یابد.
این یافته‌ها بعدها به اختراع تاریک منجر شدند و به ابن هيثم کمک کردند که نخستین دوربین عکاسی را که دوربینی بدون عدسی بود، بسازد.
او درصدد توضیح این نکته برآمد که علت این‌که ما اشیا را مانند دوربین عکاسی واژگون نمی‌بینیم بلکه آن‌ها را مستقیم می‌بینیم، نوع ارتباط عصب بینایی با مغز است که تصویر را تحلیل می‌کند و تشخیص می‌دهد. ابن هيثم در آزمایش‌های خود به طور مکرر از اصطلاحی که در خانه‌های مسلمانان به‌کار می‌رود، استفاده کرده است. این اصطلاح در زبان لاتينی "کمرا ابسکورا" است که اتاق تاریک، یا در بسته یا فضای محصور معنی می‌دهد. واژه "کَمِرا" که امروزه برای دوربین عکاسی هم به‌کار می‌رود، از واژه عربی"قمرة" به معنای اتاق خصوصی یا تاریک، مشتق شده است.
بسیاری از آثار ابن هيثم، مخصوصاً کتاب بزرگ "المناظر" او را جرارد کرمونایی، اندیشمند قرون وسطایی، به زبان لاتینی ترجمه کرد. این کتاب بر انديشمندان بزرگ قرن سیزدهم میلادی مانند راجر بیکن و ویتلو و حتی بر لئوناردو داوینچی در قرن پانزدهم میلادی آثار عمیقی برجای گذاشت. امروزه دوربین عکاسی، که حاصل آزمایش‌ها و تجربیات ابن هيثم در اتاق تاریک و محقر (قمرة) اوست، به فرایندهای پیشرفته دیجیتال دست یافته است. اکنون نورشناسی به درختی کامل تبدیل شده است که شکوفه‌های آن از پژوهش‌های مربوط به لیزر تا برش شبکیه چشم آدمی و پژوهش درباره‌ی نورتابی زیستی سرخ از چشم عروس دریایی را شامل می‌شوند.

📗 کتاب:1001 اختراع || «میراث مسلمانان در جهان»
✍ نویسنده: پروفسور سلیم الحسنی
🇮🇷 مترجمین: افسانه حجتی طباطبایی، سیاوش شایان، سعید علی تاجر، محمد کرام الدینی، منصور ملک عباسی
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
@no_atheism
(رد شبهات ملحدین)