🔘آیا تضادی میان بی‌نیازی خداوند و خلق انسان برای عبادت وجود دارد؟

سوال: خداوند در قرآن فرموده‌‌ است که او بی‌نیاز است، اما در جایی دیگر می‌فرماید: «من انسان را برای عبادت خلق کردم»! آیا این تناقض نیست و آیا خدا به عبادت ما نیازمند است؟


📝پاسخ:
تناقضی بین این دو مطلب نیست.

1⃣ خداوند به عبادت بندگان و هیچ چیز دیگری نیازمند نیست.
▪️{اللَّهُ الصَّمَدُ} [اخلاص/٢]
▫️«خداوند بی‌نیاز است (بی‌نیازی که همه نیازمندان، محتاج او هستند).»

2⃣ هدف خلقت انس و جن، عبادت خداوند است و آن‌ها باید خداوند را عبادت کنند.
▪️{وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ} [الذاریات/۵۶]
▫️«و جن و انس را جز براى آنكه مرا بپرستند، نيافريده‏‌ام‏.»


🔹چند نکته مهم وجود دارد که باید به آن‌ها توجه کرد تا دچار اشتباه نشد.
هدفِ خلقتِ انسان، عبادت‌کردن خدا است. این هدف، مربوط به خلقت انسان است و هدف برای خداوند وارد نیست، یعنی خداوند، نیازمند هدف نیست بلکه این مخلوق و انسان است که دارای هدف مربوط به خود است.


🔻برای فهمِ این مطلب، به مثال زیر دقت کنید:
شخص عالمی را در نظر بگیرید که علم خود را به دیگران یاد می‌دهد، درحالی که آن شخص نه به یادگیری آن مطالب توسط دیگران نیازمند باشد و نه به پول و شهرت و... حاصل از آن.

در اینجا آن‌شخص از سر «نیازمندی» به دیگران آموزش نمی‌دهد بلکه از سر «لطف» اوست که دیگران آن مطالب را یاد می‌گیرند. آن شخص برای «یادگرفتن» به دیگران آموزش می‌دهد، زیرا لطف‌کردن و خوبی‌کردن در ذات آن شخص است و همچنین «یادگرفتن»، به نفع خود مردم است و مردم به این یادگرفتن نیازمند هستند نه آن شخص. اگر تمام مردم، مطالب آن شخص را یاد بگیرند یا یاد نگیرند، چیزی از علم آن شخص، کم یا زیاد نمی‌شود. یا شخص ثروتمندی از شخص فقیری می‌خواهد که دستش را دراز کند تا پولی را در دست او بگذارد، در اینجا شخص ثروتمند از سر نیاز چنین درخواستی نمی‌کند بلکه بخاطر خود شخص فقیر است.

📌توجه: آوردن مثال، به علت شباهت در بعضی موضوعات است که به فهم بهتر مطلب کمک می‌کند، اما ممکن است در موارد دیگر، مثال و مطلبِ اصلی ربطی به هم نداشته یا با هم در تضاد باشند. پس «در مثال، مناقشه و بحث نمی‌کنند». {وَ لِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلى‌ٰ}


🔹حال «عبادت‌کردن» نیز به علت نیاز انسان به آن است تا به خوشبختی برسد (یا صحیح‌تر آن است که بگوییم خوشبختیِ انسان، همان عبادت‌کردن است) و هدف انسان در زندگی‌اش، عبادت خداست. وگرنه اگر تمام انسان‌ها خدا را عبادت کنند یا تمام آن‌ها به او کافر شوند، نه چیزی به خداوند اضافه می‌شود و نه چیزی از او کم می‌شود.


▪️{وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ } [نمل/۴٠]
▫️«هر كس سپاس گزارد تنها به سود خويش سپاس مى‏‌گزارد و هر كس ناسپاسى كند بى‏‌گمان پروردگارم بى‌نياز و بخشنده است.»

▪️{إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ} [ابراهیم/٨]
▫️«اگر شما و همه مردم روی زمین کافر شوید (ضرری به خدا نمی‌رسد) همانا خداوند، بی‌نیاز و شایسته ستایش است.»


🔹انسان‌ها دارای اختیار هستند و با عبادت‌کردن، ارزشمند شده و ارزش‌شان از ملائکه نیز بیشتر می‌شود. پس این ما هستیم که با پرستیدن خداوند، ارزش و جایگاه‌مان بیشتر می‌شود نه اینکه با پرستش ما، ارزش و جایگاه خداوند بیشتر شود یا تغییری کند. پس هنگامی که خداوند، ما را به عبادت خودش امر می‌کند به این علت است که او خیر و صلاح ما را می‌خواهد چون خوشبختی ما در گرو عبادت و خالص‌بودن نیت‌هایمان برای الله متعال است.

همچنین لازم است بدانیم که عبادت صرفا در نماز و روزه خلاصه نمی‌شود (اگرچه این‌ها جزو بزرگ‌ترین عبادت‌ها هستند) بلکه هر عملی که با نیتِ درست و در راه خدا باشد، عبادت است به گونه‌ای که حتی عادت‌های روزانه‌ نیز با نیتِ درست، می‌تواند به عنوان عبادت محسوب شود.

✍نویسنده: دکتر م.ا.
▪تهیه شده در: «رد شبهات ملحدین»
▪️۲۲ دی‌ماه ۱۳۹٩ هجری‌ شمسی
bit.ly/35t0ura
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
@no_atheism | رد شبهات ملحدین