#تمدن_اسلامی
#دانشمندان_اسلامی (۶)

◽️ چشم‌پزشکی از نوآوری‌های تمدن اسلامی

▫️ ابوالقاسم عماربن‌علی موصلی؛ پزشکی کم‌نظیر در تاریخ پزشکی

🔹 شناخت اجمالی ایشان:
ابوالقاسم عمّاربن‌علی موصلی، در موصل، از شهرهای عراق، به دنیا آمد و سپس در مصر مقیم شد و در سال ۴۰۰هجری‌قمری وفات یافت.

🔹 مهارت‌های حرفه‌ای ایشان:
عمار در رشته‌ی چشم‌پزشکی تخصص داشت. به گفته‌ی ابن‌ابی‌اصیبعه، او چشم‌پزشکی مشهور و معالجی نامدار بود. جولیوس هیرشبرگ شخصیت عمار را ستوده و گفته است: «وی یکی از پزشکانی است که به‌ندرت نظیر او در تاریخ می‌آید.»
در مداوای بیماری‌های چشم با دارو، تجربه و در جراحی مهارت داشت. ابزارهای جراحی مختص چشم که موصلی از آن‌ها بهره می‌جست، بالغ بر بیست نوع می‌شده است.

🔹 فعالیت‌های نگارشی ایشان:
تنها کتابی که از عمار موصلی به جا مانده، «المنتخب فی علم العین وعِلَلها ومداواتها بالأدویه والحدید (=گزیده‌ای از چشم‌شناسی وبیماری‌ها و درمان آن‌ها با دارو و آهن)» است. این کتاب در عین اختصار، یکی از افتخارات تاریخ علم در عالم اسلام است.

چاپ حاضر از این کتاب از روی نسخه‌ای بسیار نفیس در کتابخانه‌ی تیمورپاشای قاهره که به شمار‌ه‌ی ۱۰۰ در مجموعه‌ی طبّی آن، نگهداری و شامل هشت کتاب بسیار مهم عربی در زمینه‌ی چشم‌پزشکی می‌شود، تهیه شده است. تاریخ نگارشِ نسخه‌ی حاضر، سال ۵۹۲ هجری‌قمری و نویسنده‌ی آن، عبدالرحیم‌بن‌یونس‌بن‌ابی‌الحسن‌ الانصاری است.

🔹نمودار معرفتی کتاب:
عمار کتاب را با مقدمه‌ای درباره‌ی داستان تألیف آن آغاز می‌کند و بعد به تشریح چشم و بیان بیماری‌های آن می‌پردازد. وی در بخش‌های مختلف کتاب، شش نوع عمل آب مروارید را شرح می‌دهد که در نوع خود بی‌نظیر و بدیع بود.

او در این کتاب درباره‌ی ۴۸ بیماری مربوط به چشم بحث می‌کند. همچنین در این رساله، شیوه‌ی خارج‌کردن آب مروارید را از چشم به وسیله‌ی سوزنی توخالی مطرح کرده است. وی وسیله‌ای مشابه سرنگِ تزریق امروزی اختراع کرد و سوزن فلزی توخالی آن را به درون عدسی وارد کرد و محتویات کدرشده عدسی یا همان آب مروارید را با مکش خارج کرد. بعدها دانشمندانی دیگر نیز در قرن نوزدهم میلادی این روش را به کار گرفتند.

🔹 جنبه‌ی آموزشی کتاب:
یکی دیگر از جنبه‌های کتاب موصلی، جنبه‌ی آموزشی آن است. این کتاب سال‌ها جزو کتب درسی مهم پزشکی در دانشگاه‌های دور‌ه‌ی اسلامی بوده و به‌خاطر حجم اندکش، یک کتاب همراه محسوب می‌شده است.

خود موصلی به جنبه‌ی آموزشی‌بودن کتابش اشاره کرده است و می‌گوید که وقتی به عمل‌های جراحی خصوصی می‌پرداخت، دو یا سه شاگرد، او را همراهی می‌کرده‌اند و در بیمارستان‌ها که به عمل‌های جراحی عام می‌پرداخت، شاگردان بسیاری دوروبرش جمع می‌شدند تا تعلیم ببینند.

📘 منابع:
[۱] «المنتخب عمار موصلی در چشم‌پزشکی از سده‌ی چهارم هجری» به کوشش: دکتر یوسف بیگ‌باباپور.
[2] Finger, Stanley (1994), Origins of Neuroscience: A History of Explorations Into Brain Function, Oxford University Press, p. 70.
[3] Lindberg, C. David (1980), Science in the Middle Ages, University of Chicago Press, p. 21.
📲 برگرفته از: کانال تلگرامی «تاریخ و تمدن طلایی اسلام»
bit.ly/3j69aZh
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
@no_atheism | رد شبهات ملحدین