#تمدن_اسلامی
#دانشمندان_اسلامی (۳)

◽️بنیان‌گذار دانش جراحی و مخترع حدود ۲۰۰ وسیلهٔ جراحی
▪️ابوالقاسم زهراوی (رحمه اللّه)؛ پدر جراحی نوین


🔘 ابوالقاسم‌بن‌عباس زهراوی یکی از پزشکان مسلمان و از مفاخر جهان اسلام است. در قرن ۴ هجری که ابن‌سینا و علی‌بن‌‌عباس اهوازی در شرق تمدن عظیم اسلامی طلوع کردند، او در غرب تمدن اسلامی، در سرزمین اندلس، پرتو‌افشانی می‌کرد. سرزمین اندلس منشأ بسیاری از پیشرفت‌های علمی و عملی به‌خصوص در زمینهٔ جراحی شد.

📚 تألیفات زهراوی

رنسانس اروپا از تألیفات علمی دانشمندان مسلمان، از جمله تألیفات زهراوی به‌عنوان مراجع و منابع اصلی استفاده کرد. زهراوی که پزشکی در خلافت آندلس بود، می‌توانست به‌راحتی از ۴۰۰هزار کتاب موجود در کتابخانهٔ قصر استفاده کند. او با مطالعه این کتاب‌ها توانست دانشنامهٔ پزشکی «التصریف لمن عجز عن التألیف» را بنویسد و در آن، بیش از ۲۰۰ ابزار جراحی را همراه با تصویر معرفی کرده است. اکثر این ابزارها توسط خودش اختراع شده بود. در آن زمان، این تصاویر رنگی، امتیاز ویژه‌ای برای کتاب زهراوی محسوب می‌شد. کتابش مورد احترام دانشمندان و‌ پزشکان کشورهای دیگر بود و تا قرن ۱۷ میلادی، در تمامی دانشگاه‌های اروپا تدریس می‌شد.

از زهراوی دو اثر ارزشمند باقی مانده است. یکی کتاب «التصریف لمن عجز عن التألیف» است که به زبان‌های لاتین، فرانسه و ترکی ترجمه شده است. کتاب التصریف دارای سی مقاله است که بیست‌ونه مقالهٔ آن به بیماری‌های مختلف، نحوهٔ درمان آن‌ها و هم‌چنین شناخت ادویه‌ها و داروهای گیاهی اختصاص دارد.
آن‌چه که بیش از همه مورد توجه قرار گرفته و ترجمه‌های مکرر از آن شده، همان مقالهٔ سی‌ام است که به جراحی می‌پردازد و خود این مقاله دارای سه باب است. کتاب دیگر او، «العقاقیر المفرده و المرکبه (تأثیر و کاربرد داروهای بسیط و مرکب)» می‌باشد.

🔘 مهارت‌های پزشکی زهراوی

در زمان ابوالقاسم زهراوی، روی‌آوردن به جراحی در اروپا بسیار محدود بود، اما این رشته میان پزشکان عرب و مسلمان پسندیده و مورد قبول بود. ممکن است پزشک‌های زیادی وجود داشته باشند، اما فقط عدهٔ محدودی می‌توانند با پشتکار و نوآوری باعث پیشرفت علم پزشکی در جهان شوند. زهراوی یکی از این افراد بود که می‌توان گفت در زمان خود، در رشتهٔ جراحی سرآمد بود.

او همچنین داروساز و متخصص بیماری‌های روانی بود. خیلی از درمان‌ها را برای اولین بار انجام داد. زهراوی برای درمان بسیاری از بیماری‌هایی که به عمل جراحی احتیاج داشت، راه‌های جدیدی ابداع نمود؛ از جمله، دمل‌های کبد که از مواردی بود که بسیاری از پزشکان زمان خود را دچار حیرت کرد، او به شکافتن دمل‌های کبد و داغ‌کردن آن‌ها در همان لحظه روی می‌آورد.

زهراوی به جراحی کشکک زانو، بیرون‌آوردن سنگ مثانه، برش نای، بازکردن دهانهٔ رحم، عملیات قطع عضو و خارج‌کردن پولیپ بینی (بافت‌های زائد داخل بینی) اقدام کرد. او به فن کالبدشکافی متکی بود و آن را یکی از شاخه‌های ضروری پزشکی می‌دانست. هم‌چنین به جراحی ترمیمی (پلاستیک) اقدام کرد.

🔘 ابداعات زهراوی

او نخستین کسی بود که برای جلوگیری از خونریزی اقدام به بستن سرخرگ‌ها کرد. نزد تاریخ‌نویسان پزشکی، نخستین کسی به حساب می‌آید که بیماری هموفیلی را شناخت و راه درمان مبتلایان به آن را ارائه کرد. هم‌چنین او طریقهٔ بخیهٔ زخم‌ها را به‌صورت داخلی - به‌طوری‌که چیزی از آن دیده نشود - و بخیهٔ هشت‌تایی را در جراحی شکم، به شاگردان خود آموخت.

او در جراحی روده از نخی که از رودهٔ گربه به‌ دست آورد، استفاده کرد. امروزه این نوع نخ جراحی به نام Cat gut معروف است و استفاده زیادی در جراحی‌ها دارد. او کسی بود که از ابریشم به‌صورت نخ جهت بستن در عمل جراحی استفاده کرد. امروزه این نوع نخ به نام Skil معروف است.

زهراوی برای تمام جراحی‌ها در نیم‌تنهٔ پائین انسان توصیه کرده است که پیش از هر کاری، لگن خاصره و پاها بالا نگه داشته شود و این طریقه‌ای است که غرب مستقیماً آن را از این جراح عرب اقتباس کرده است. حال اینکه، این طریقه به نام فدریک ترند لنبرگ، جراح آلمانی، معروف شده است و خود آن‌ها معترفند که ما طریقهٔ بازگذاشتن شکافی در نوار گچ‌گیری در شکستگی‌های باز را نیز از زهراوی فرا گرفته‌ایم.
همچنین او با ساخت ابزار لازم برای جراحی‌ به شیوه‌هایی جدید که آن‌ها را توصیف کرده، به جراحان و چشم‌پزشکان و دندان‌پزشکان اروپائی کمک شایانی کرده است.

منابع:
📔علی عبدالله دفاع؛ «پزشکان برجسته در عصر تمدن اسلامی»؛ ترجمهٔ علی احمدی‌بهنام.
📔زهراوی، «جراحی و ابزارهای آن»؛ ترجمهٔ بخش سی‌ام کتاب «التصریف» به اهتمام احمد آرام و مهدی محقق.
📲برگرفته از: کانال تاریخ و تمدن طلایی اسلام.
bit.ly/31BucIW
✾•┈┈••✦❀✦••┈┈•✾
@no_atheism | رد شبهات ملحدین