پارسیان هند؛ تاریخ، هویت و میراث یک جامعهٔ زرتشتی

نگاهی به کتاب کومی کاپور دربارهٔ چهره‌ها و دستاوردهای پارسیان هند

در تاریخ معاصر هند، جامعه‌ای کوچک از زرتشتیان جایگاهی فراتر از شمار جمعیت خود یافته است؛ جامعه‌ای که با نام پارسیان (Parsis) شناخته می‌شود و در عرصه‌های صنعت، بازرگانی، دانش، سیاست، هنر و نیکوکاری نقش داشته است.

تاریخ پارسیان هند، تنها داستان موفقیت چند خاندان ثروتمند نیست؛ بلکه روایت جامعه‌ای است که در گذر سده‌ها، در سرزمینی تازه زندگی کرده، سنت‌های دینی و فرهنگی خود را حفظ کرده و در شکل‌گیری بخشی از تاریخ اقتصادی و اجتماعی هند سهم داشته است.

کتاب «تاتاها، فردی مرکوری و دیگر پارسیان»
(The Tatas, Freddie Mercury & Other Bawas: An Intimate History of the Parsis)
نوشتهٔ کومی کاپور
(Coomi Kapoor)
، روزنامه‌نگار باسابقهٔ هندی، به معرفی این جامعه و شماری از چهره‌های برجستهٔ آن می‌پردازد. این کتاب نخستین بار در سال ۲۰۲۱ میلادی منتشر شد و نسخه‌ای بازنگری‌شده و به‌روزشده از آن در سال ۲۰۲۳ انتشار یافت.

پارسیان چه کسانی هستند؟
پارسیان هند، جامعه‌ای تاریخی از زرتشتیان هستند که نیاکان بسیاری از آنان در سده‌های نخستین پس از فروپاشی شاهنشاهی ساسانی و گسترش حکومت اسلامی در ایران، به شبه‌قارهٔ هند مهاجرت کردند.

روایت مشهور مهاجرت پارسیان، از رسیدن آنان به سواحل غربی هند و استقرار تدریجی در نواحی گجرات سخن می‌گوید.
آنان در گذر زمان، ضمن حفظ آیین‌ها و سنت‌های خود، در جامعهٔ هند جایگاهی ویژه یافتند.

واژهٔ «پارسی» در این زمینه به جامعهٔ تاریخی زرتشتیان هند اشاره دارد که پیوندی دیرینه با ایران و فرهنگ ایرانی دارند. البته واژه‌های پارسی، ایرانی‌تبار و زرتشتی در همهٔ کاربردها دقیقاً هم‌معنا نیستند و باید با توجه به زمینهٔ تاریخی و اجتماعی به کار روند.

شناخت پارسیان هند، بخشی از شناخت تاریخ پراکندگی زرتشتیان در جهان و چگونگی ادامهٔ حیات یک سنت دینی و فرهنگی بیرون از سرزمین تاریخی ایران است.

کومی کاپور؛ روزنامه‌نگاری که به سراغ تاریخ جامعهٔ خود رفت

کومی کاپور از روزنامه‌نگاران باسابقهٔ هند است که سال‌ها در مطبوعات این کشور فعالیت کرده است.
او با رسانه‌هایی چون ایندین اکسپرس
(The Indian Express)
و ایندیا تودی
(India Today)
همکاری داشته و در زمینهٔ روزنامه‌نگاری سیاسی و تاریخی شناخته می‌شود.

کاپور در کتاب خود، تاریخ پارسیان را از راه زندگی افراد، خانواده‌ها و رویدادهای اجتماعی روایت می‌کند.
این شیوه به خواننده اجازه می‌دهد تحولات تاریخی را نه‌فقط در قالب آمار و تاریخ‌ها، بلکه از دریچهٔ زندگی انسان‌هایی ببیند که در شکل‌گیری جامعهٔ خود نقش داشته‌اند.

از ویژگی‌های این اثر، پرداختن به جزئیاتی است که ممکن است حتی برای برخی اعضای جامعهٔ پارسی نیز کمتر شناخته‌شده باشد. نویسنده به سراغ چهره‌های نامدار و نسل‌های جوان‌تر رفته و کوشیده است تصویری متنوع از میراث مادی و فرهنگی پارسیان ارائه دهد.

از خاندان‌های صنعتی تا دانشمندان و هنرمندان
عنوان کتاب به دو نام شناخته‌شده اشاره دارد: خاندان تاتا و فردی مرکوری.
این دو نام، هر یک به حوزه‌ای متفاوت از زندگی معاصر مربوط‌اند و گستردگی زمینه‌هایی را نشان می‌دهند که پارسیان در آن حضور داشته‌اند.

جمشیدجی تاتا
(Jamsetji Tata)
از چهره‌های مهم شکل‌گیری صنعت نوین هند و بنیان‌گذار گروه صنعتی تاتا بود.
فعالیت‌های او و جانشینانش در گسترش صنعت، آموزش و پشتیبانی از پژوهش‌های علمی نقش داشت.

هومی جهانگیر بهابها
(Homi Jehangir Bhabha)
، فیزیک‌دان برجستهٔ پارسی، از چهره‌های اصلی شکل‌گیری برنامهٔ پژوهش‌های هسته‌ای هند به شمار می‌رود.
زندگی او نمونه‌ای از حضور دانشمندان پارسی در پیشرفت علمی این کشور است.

دادابای نائوروجی
(Dadabhai Naoroji)
، اندیشمند و سیاست‌مدار پارسی، از چهره‌های مهم جنبش ملی هند بود.
او با بررسی اقتصاد دوران استعمار، نظریهٔ انتقال ثروت هند به بریتانیا را مطرح کرد و در نقد سیاست‌های اقتصادی استعمار نقش داشت.

سام مانکشاو
(Sam Manekshaw)
از فرماندهان برجستهٔ ارتش هند بود که در جنگ سال ۱۹۷۱ میان هند و پاکستان، به‌عنوان رئیس ستاد ارتش هند، نقش مهمی ایفا کرد.

فردی مرکوری
(Freddie Mercury)
، خوانندهٔ نامدار گروه موسیقی کوئین (Queen)، با نام فرخ بلسارا (Farrokh Bulsara) در خانواده‌ای پارسی زاده شد و بعدها به یکی از چهره‌های جهانی موسیقی راک تبدیل شد.
👇🏻👇🏻