👇🏻👇🏻
اَیریَمَن ایشیا از نیایش‌های مهم اوستایی است که در یسنا، هات ۵۴، بند ۱ قرار دارد.
این نیایش با مفهوم پیوند، یاری و هماهنگی در سنت دینی زرتشتی ارتباط یافته است.
در بررسی آن باید میان معنای واژه‌ها در متن اوستایی و تفسیرهای بعدی تفاوت گذاشت. پیوند دادن آن با ارزش‌هایی مانند همیاری و استواری پیوندهای اجتماعی، زمانی دقیق‌تر خواهد بود که بر پایهٔ متن و پژوهش‌های زبان‌شناختی انجام گیرد.
این نیایش‌ها نشان می‌دهند که سنت اوستایی تنها به مجموعه‌ای از سرودها محدود نیست؛ بلکه متن‌هایی برای ستایش، بیان باور دینی و یادآوری ارزش‌های اخلاقی را نیز در خود جای داده است.

نِیایش‌ها؛ پنج نیایش ستایش
نِیایش‌ها (Niyāyišn) مجموعه‌ای از پنج نیایش مهم هستند که به خورشید، مهر، ماه، آب‌ها و آتش اختصاص دارند. بخش‌های این نیایش‌ها از متن‌های گوناگون اوستا بهره گرفته‌اند و در قالب مجموعه‌هایی برای ستایش گرد آمده‌اند.

۱. خورشیدنیایش (Xwaršēd Niyāyišn)
خورشیدنیایش به ستایش خورشید اختصاص دارد.
خورشید در زندگی انسان سرچشمهٔ روشنایی و گرماست و در سنت زرتشتی نیز با روشنایی و نظم جهان ارتباط دارد.
این نیایش بخشی از سنت دینی توجه به آفریده‌های گیتی و جایگاه آن‌ها در زندگی انسان است.

۲. مهرنیایش (Mihr Niyāyišn)
مهرنیایش در ستایش مهر یا میثره است.
مهر در سنت ایرانی با پیمان، وفاداری و پاسداری از پیوندهای درست شناخته می‌شود. این جایگاه با مسئولیت اخلاقی انسان در برابر پیمان و حقیقت ارتباط دارد.

۳. ماه‌نیایش (Māh Niyāyišn)
ماه‌نیایش به ستایش ماه می‌پردازد.
ماه در مشاهدهٔ گردش‌های آسمانی و در گاهشماری اهمیت داشته و در سنت دینی زرتشتی نیز جایگاه ویژه‌ای یافته است.

۴. آبان‌نیایش (Ābān Niyāyišn)
آبان‌نیایش به ستایش آب‌ها اختصاص دارد. در اینجا باید میان آبان‌نیایش و آبان‌یشت تفاوت گذاشت: آبان‌یشت، یشت پنجم اوستا است و سرودی گسترده در ستایش اَردوی‌سور اَناهیتا به شمار می‌رود؛ درحالی‌که آبان‌نیایش یکی از پنج نیایش مجموعهٔ نِیایش‌هاست و بخش بزرگی از متن آن از سرود اوستایی مربوط به اَردوی‌سور اَناهیتا برگرفته شده است.
بنابراین، این دو متن به یک سنت نیایشی وابسته‌اند، اما نام و جایگاه کتاب‌شناختی آن‌ها یکی نیست.

۵. آتش‌نیایش (Ātaxš Niyāyišn)
آتش‌نیایش در ستایش آتش است. آتش در آیین زرتشتی نماد و جلوه‌ای برجسته از روشنایی و پاکی به شمار می‌رود و در آیین‌های دینی جایگاهی ویژه دارد.
احترام به آتش را نباید به معنای پرستش آتش به‌عنوان خدایی مستقل دانست. در سنت زرتشتی، آتش در چارچوب جهان‌بینی دینی و پیوند آن با اهورامزدا معنا می‌یابد.
این پنج نیایش، در کنار یکدیگر، پیوند میان نیایش و نظم جهان را نشان می‌دهند؛ از روشنایی خورشید و ماه تا آب‌ها و آتش.
گاه‌ها؛ پنج بخش نیایشی شبانه‌روز
گاه‌ها (Gāh) نیایش‌هایی هستند که با پنج بخش دینی شبانه‌روز ارتباط دارند.
این تقسیم‌بندی در سنت زرتشتی تنها برای تعیین زمان نیست، بلکه نظم نیایش را با گذر روز و شب پیوند می‌دهد.
پنج گاه عبارت‌اند از:
هاون‌گاه (Hāwan Gāh): گاه صبحگاهی.

رَپیتون‌گاه (Rapithwin Gāh): گاه نیمروز.

اوزیرین‌گاه (Uzērin Gāh): گاه پسین یا عصرگاهی.

اَیویسروتریم‌گاه (Aiβisrūθrima Gāh): گاه شامگاهی.

اوشَهین‌گاه (Ušahin Gāh): گاه پایانی شب تا سپیده‌دم.

نام‌ها در نوشته‌های فارسی، متون پهلوی و پژوهش‌های زبان‌شناختی ممکن است با صورت‌های متفاوتی ثبت شوند. برای نمونه، «رَپیتون» در فارسی رایج است و در آوانویسی علمی، صورت‌هایی مانند
rapithwin یا rapiθβina
نیز دیده می‌شود.
این صورت‌ها به سنت‌های زبانی و شیوه‌های آوانویسی مربوط‌اند و نباید بدون بررسی، آن‌ها را کاملاً یکسان یا متفاوت دانست.
گاه‌ها یادآور این اندیشه‌اند که نیایش می‌تواند در زندگی روزانه جریان داشته باشد؛ از آغاز روز تا پایان شب، نه فقط در جشن‌ها و مراسم بزرگ.

سی‌روزه؛ یادکرد ایزدان روزهای ماه
سی‌روزه (Sīh Rōzag) از متن‌های مهم خُرده‌اوستا است و با نام‌های روزهای ماه در گاهشماری زرتشتی ارتباط دارد. در آن، ایزدان و نیروهای مینوی وابسته به روزهای ماه یاد می‌شوند.
نام سی‌روزه به ارتباط این متن با سی روز ماه اشاره دارد؛ اما ساختار آن در نسخه‌ها و چاپ‌های گوناگون یکسان نیست. پژوهش‌های ایران‌شناسی دو صورت کوچک و بزرگ سی‌روزه را از یکدیگر متمایز می‌کنند. هر دو صورت در ساختار شناخته‌شدهٔ خود ۳۳ بند دارند، هرچند شیوهٔ تقسیم‌بندی و شماره‌گذاری بندهای پایانی در برخی چاپ‌ها متفاوت است.
سی‌روزه نشان می‌دهد که گاهشماری زرتشتی تنها وسیله‌ای برای تعیین تاریخ نبوده است؛ نام روزها با یادکردهای دینی پیوند داشته‌اند و نظم ماهانه در زندگی نیایشی نیز بازتاب یافته است.
👇🏻👇🏻