👇🏻👇🏻
ششم: بنابراین نمی‌توان با اطمینان تاریخی گفت که هخامنشیان این نقش را «فروهر» می‌نامیدند.

هفتم: در عین حال، نمی‌توان همه نمونه‌های این نقش را بدون بررسی موردبه‌مورد، «فقط و فقط اهورامزدا» دانست.

هشتم: نام «فروهر» برای این تصویر در فرهنگ زرتشتی امروز، یک کاربرد فرهنگی بسیار گسترده و شناخته‌شده است؛ اما این کاربرد معاصر به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که معنای اصلی نقش در دوره هخامنشی نیز همین بوده است.

سخن پایانی
شاید دقیق‌ترین راه برای بیان مسئله این باشد:
نقش مشهور امروزیِ «فروهر» را نباید بدون سند، همان فروشیِ متون اوستایی دانست.
در برخی مهم‌ترین نمونه‌های هخامنشی، به‌ویژه جایی که پیکر انسانی درون نقش دیده می‌شود و نقش، در ارتباط مستقیم با شاه قرار دارد، تفسیر آن به عنوان اهورامزدا دارای پشتوانه جدی است.
در برخی پژوهش‌ها نیز فرّه یا خَوَرنه برای توضیح این نماد مطرح شده است.

بنابراین، از نظر تاریخی و پژوهشی، بهتر است به جای این ادعای مطلق که:
«این نقش قطعاً فروهر نیست و فقط و فقط نماد اهورامزداست»
گفته شود:

«انتساب نقش بالدار هخامنشی به فروشی، قطعی و اثبات‌شده نیست؛ در مقابل، ارتباط برخی نمونه‌های این نقش با اهورامزدا پشتوانه مهمی در پژوهش‌های ایران‌شناسی دارد و در نمونه‌های دیگر، ارتباط آن با مفهوم فرّه یا خَوَرنه نیز مطرح شده است.»

این بیان هم جایگاه اهورامزدا را در تفسیر نقش جدی می‌گیرد و هم از تبدیل یک موضوع پیچیده تاریخی به یک حکم قطعی و اثبات‌نشده جلوگیری می‌کند.

منابع پژوهشی اصلی
Encyclopaedia Iranica، Achaemenid Visual Representations of Royal Figures

Encyclopaedia Iranica، Fravaši

Encyclopaedia Iranica، Naqš-e Rostam

Encyclopaedia Iranica، Farr(ah) II: Iconography of Farr(ah)/xᵛarənah

Encyclopaedia Iranica، Ahura Mazdā

The Metropolitan Museum of Art، اثر هخامنشی مربوط به پاسارگاد و نقش دایره بالدار

https://t.me/newswz