دموکراسی چیست؟ (2)
در یادداشت قبل، به بررسی مولفه های کلاسیک دموکراسی در جوامع پرداختیم. گرچه منظور از کلاسیک، لزوما به معنای منسوخ شدن آن مولفه ها نیست بلکه شروط لازم و اولیه برقراری دموکراسی در یک جامعه است. منظور از مولفه های دموکراسی، هر گونه مسیر جهت دسترسی و معرفی توده مردم به حلقه حاکمیت و ابزاری جهت بیان نظرات طبقات پایین جامعه به حاکمان است.
در این یادداشت، مولفه های جدیدتری از دموکراسی که در جوامع پیشرفته مورد استفاده قرار می گیرد را بررسی می نمائیم؛
📌نظرسنجی
در جوامع پیشرو، نظرسنجی به عنوان یکی از ابزارهای بیان نظر توده شناخته می شود. عامه مردم بوسیله موسسات مستقل و بی طرف می توانند نظر خود در خصوص مسائل جاری جامعه را به گوش مقامات محلی و کشوری برسانند. مقامات نیز می توانند در فاصله بین انتخابات ها، نظرات مردم در خصوص عملکرد خود و مسائل پیش رو را، کسب کنند. گرچه در صحت نتایج نظر سنجی ها تشکیک وجود دارد لکن در جوامعی که موسسات نظرسنجی بدون محدودیت بتوانند فعالیت کنند، به مرور، این موسسات به عنوان یک ابزار مهم در انتقال پیام بین مردم و حاکمیت و کاهش فاصله این دو، می تواند نقش ایفا کند.
📌رسانه خصوصی و مستقل
تقریبا در تمام کشورهای پیشرفته، رسانه های خصوصی، سهم اصلی در پخش اخبار، تحلیل رویدادها و افشاگری مفاسد را بر عهده دارند. رسانه های خصوصی گرچه حافظ منافع ذی نفعان خود هستند، لکن جهت جذب مخاطب تلاش می نماید صدا و مخاطب بخش زیادی از مردم باشند. رسانه های خصوصی تلاش می کنند نظرات ناشنیده و بخشهای مختلف مردم را در سطح محلی و کشوری به گوش مقامات برسانند. همچنین این رسانه ها با تسهیل ارتباط بین حاکمیت و توده و با ارائه بازخورد نظرات مردم در لایه های مختلف، تاثیر تصمیمات و اقدامات مقامات را به آنها متذکر می شوند.
خصوصی بودن رسانه ها و قوانین حمایتی از آنها، کمک بسیار بزرگی در کشف و افشا مفاسد خواهد بود و بجای دهها نهاد و ستاد مبارزه با فساد، این رسانه ها، بدون هیچ هزینه ای می توانند وظیفه آنها را به انجام برسانند. به عنوان مثال نقش رسانه های خصوصی و مستقل در افشای فساد «واترگیت» و برکناری نیکسون، رییس جمهور آمریکا، را می توان نام برد.
📌مسابقات استعدادیابی
یکی از جدیدترین ابزارهای دموکراتیک کشورهای پیشرو، مسابقات استعدادیابی است. این مسابقات در بخشهای مختلف اقتصادی، ورزشی و هنری، به تک تک افراد جامعه این امکان را می دهد تا در کمترین زمان ممکن مسیر خود را به جامعه اقتصادی، ورزشی و هنری باز نماید. در حقیقت این مسابقات، یک راه میان بر دسترسی توده ها به حاکمیت است. بسیاری از سلبریتی های حوزه کسب و کار، هنری و ورزشی امروز در کشورهایی مانند آمریکا و انگلیس، خروجی همین مسابقات استعداد یابی بوده اند. این مسابقات همچنین به طبقات پایین جامعه این پیام را ارسال می کند که درصورت داشتن قابلیت و توانایی، به راحتی می توانند خود را به از لایه های پایین به حلقه های بالای حاکمیتی برسانند.
📌عریضه نویسی (petition)
عریضه نویسی یکی از ابزارهای نوین اعلام نظر توده مردم به حاکمان است. در این روش که در برخی کشورها به عنوان یکی از روشهای قانونی پذیرفته شده است، اگر تعداد مشخصی از افراد، عریضه ای را با هدف اجرا یا عدم اجرای فعالیتی، امضا کنند، دولت یا مجلس موظف به بررسی آن هستند. مزیت این روش آن است که در فاصله بین انتخاباتها نیز، افراد می توانند نظر خود را به حاکمیت اعلام و حتی جهت اجرایی شدن آن، ابزارهای قانونی لازم را در اختیار داشته باشند.
📌تنوع کمی و کیفی انتخابات
در جوامع دموکراتیک سطح کمی و کیفی انتخابات بسیار زیاد است. افراد مختلف در لایه های مختلف اجتماعی حق انتخاب شدن و انتخاب کردن پیدا می کنند. از انتخاب شهردار و رئیس پلیس محلی و عضویت در سمن ها گرفته تا رد یا تایید تاسیس یک شعبه رستوران زنجیره ای در محله و انتخابات ریاست جمهوری، شهروندان این جوامع می توانند خواسته خود را به گوش لایه های بالاتر رسانده، در سرنوشت خود دخیل بوده و حق اظهار نظر پیدا کنند. این تنوع احساس تاثیر گذاری را در بین شهروندان تقویت و آنها را از حالت انفعال به افراد موثر در جامعه تبدیل می کند.

@neveshttar