دموکراسی چیست؟(1)
سید محمد هادی موسوی
در یک تعریف ساده، #دموکراسی را "مردم سالاری" یا "حاکمیت مردم بر سرنوشت" خود می دانند اما چه بسیار کشورهایی که در ظاهر ساختار دموکراتیک دارند اما ماهیت واقعی آنها چیز دیگری است.
در این یادداشت قصد داریم، چند مصداق سنتی دموکراسی را شرح و تفصیل نماییم. لازم به ذکر است این مصادیق به مثابه یک اتوپیا بوده و عملا هیچ نظام سیاسی نتوانسته و نمیتواند همه آنها را اجرا کند.
📌حق انتخاب
در یک جامعه دموکرات، همه افراد از هر نژاد، دین، سلیقه و تفکر سیاسی حق کاندیداتوری در انتخابات در سطوح مختلف را دارند. هیچ چیز بجر خواست و اراده مردم نمی تواند تعیین کند که چه کسی نماینده آنها است. این امر باعث می شود به مرور، انتخاب مردم به سطح انتخاب اصلح رهنمون شود. از طرف دیگر، حق انتخاب و رای دادن در انتخابات برای تمام افراد جامعه فارغ از جنسیت، نژاد و تفکر سیاسی باید پذیرفته شود.
📌ورود و خروج از حاکمیت
مهمترین مصداق دموکراسی را باید در این موضوع جست. در یک جامعه دموکراتیک، هر فردی از هر طبقه ای حق دارد وارد حلقه حاکمیت گردد. حلقه حاکمیت می تواند از عضویت در شورای محلی تا عضویت در مجلس و ریاست دولت، باشد. هیچ مانعی نباید مانع شود که توده مردم، دستیابی به حلقه قدرت را نشدنی، قلمداد کنند.
مسیر دستیابی به حلقه قدرت نه فقط در امور سیاسی بلکه در امور اقتصادی، فرهنگی، ورزشی و غیره نیز باید هموار باشد. هر فردی با هر طبقه اجتماعی باید بتواند کسب و کار خود را به راحتی راه بیاندازد و پیشرفت اقتصادی کند. هر فرد معمولی و با استعدادی نباید جهت دستیابی به قله های فرهنگی و ورزشی و هنری، احساس صعوبت نماید.
برعکس، افرادی که روزی در حلقه قدرت سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و غیره حضور داشته اند باید پس از پایان دوران کاری خود به توده جامعه باز گردند. این امر باعث خواهد شد دانسیته قدرت در یک حلقه بسته باقی نماند و افرادی که روزی در زمره حاکمان بودند به متن جامعه بازگردند تا از سازوکار بین توده ها و تقابلهای افقی جامعه آگاه گردند. رفت و برگشت افراد جامعه از توده به حاکمیت و برعکس باعث می گردد توده مردم با سازوکار حاکمیت بیشتر آشنا گردد و عوام نتوانند به راحتی فریب وعده های #پوپولیست ها را بخورند. حاکمان نیز با دغدغه های توده مردم از نزدیک آشنا شوند تا درصورت بازگشت به قدرت، بتوانند دغدغه های توده مردم را لحاظ کنند و #فساد کاهش می یابد.
📌آزادی بیان
حق انتقاد و پذیرش انتقاد، دو جنبه #آزادی_بیان در جوامع دموکراتیک هستند. انتقاد، حتی اگر زننده و مصداق توهین باشد هم باید به رسمیت شناخته شود چون نیمه دیگر ماه را به نمایش می گذارد و حاکمان را با ایراداتی مواجه می کنند که کمتر کسی، آن را می بیند.
همچنین آزادی بیان، سوپاپ اطمینانی برای توده مردم و اپوزیسیون است تا عدم کامیابی های خود را جبران کنند.
📌 آزادی اقلیت ها
در جوامع دموکراتیک، افراد براساس نژاد، فرهنگ، دین و مذهب دسته بندی نمیشوند. در حقیقت در یک جامعه دموکراتیک، هیچ فردی یا گروهی، اقلیت محسوب نمی شود چرا که هیچ محدودیت یا تفاوتی بین افراد مختلف وجود ندارد و هرکس براساس اصل آزادی فردی، در دسترسی به خدمات عمومی و شهروندی هیچ محدودیتی را احساس نکند.
📌 آزادی مهاجرت
یکی دیگر از مصادیق جوامع دموکرات، سهولت در کسب یا سلب تابعیت آن کشورها است. کشورهای دموکراتیک نه تنها تفکرات مختلف درون ملیتی را به رسمیت میشناسند بلکه پذیرای افراد با ملیت های مختلف نیز هستند. از طرف دیگر، کشورهای دموکراتیک محدودیتی در خروج از کشور و اخذ تابعیت دیگر کشورها ایجاد نمی نمایند چون مبنای حکمرانی آنها نه براساس اجبار، که براساس اختیار و آزادی است.
📌مشارکت اقلیت در حاکمیت
#انتخابات، گرچه بهترین نوع مشارکت مردم در حاکمیت است اما بی نقص نیست. در هر انتخاباتی، فرد یا حزبی بازنده خواهد بود. این باخت ممکن است حتی با اختلاف یک یا چند رای اتفاق بیفتد از این رو، یک جناح اقلیتِ بزرگ وجود دارد. در حالت معمولی این اقلیت باید تا انتخابات بعد منتظر بماند تا بلکه بتواند قدرت و حاکمیت را در اختیار بگیرد اما در جوامع دموکراتیک، جناح اقلیت از قدرت دور نمانده و سهمی در قدرت و حاکمیت خواهد داشت چرا که حکومت دموکراتیک، بر مبنای آزادی و مشارکت همه مردم در نظام سیاسی تعریف شده است. از این رو برخی جوامع به روشهای مختلف سعی کرده اند جناح شکست خورده در انتخابات را نیز در اداره جامعه سهیم کنند. این امر باعث کاهش دوقطبی و تضاد منافع توده ها خواهد شد و حس همیاری و مشارکت در حاکمیت برای کلیه افراد جامعه را فراهم می کند.

@neveshttar