ناگفته‌های تاریخ معاصر ایران-ن… on Telegram: “●مقدمه کتاب قومیت و قوم‌گرایی در ایران؛ افسانه و…”

●مقدمه کتاب قومیت و قوم‌گرایی در ایران؛ افسانه و واقعیت

قسمت پنجم
نوشته دکتر حمید احمدی

در این پژوهش از نظریه‌های گوناگون موجود در مطالعات عام مربوط به قومیت، ناسیونالیسم و شکل گیری دولت استفاده شده است. ابتدا با دیدی انتقادی، نظریه‌های گوناگون ناسیونالیسم قومی را مطالعه می‌کنیم تا دریابیم در تبیین تحولات سیاسی کردستان، آذربایجان و بلوچستان تا چه اندازه می‌توانند موثر باشند. سپس با توجه به ویژگی های تاریخی ایران، به منظور تبیین علل سیاسی شدن اختلافات مذهبی و زبانی در این سه ناحیه، یک چهارچوب نظری و مفهومی مناسب تدوین خواهد شد. به نظر می‌رسد روش‌های رایج در غرب برای مطالعه مقولاتی چون قبیله‌گرایی، قومیت، گروه‌های قومی و ناسیونالیسم قومی، در ایران چندان کارآمد نیست و هیچ یک از مدل‌های نظری رایج، به تنهایی نمی‌تواند ما را به درک پیچیدگی‌های موجود در پس تحولات سیاسی این سه منطقه از خاک ایران قادر سازد. در این کتاب، چهارچوب نظری سه گانه‌ای ارائه می‌شود که در آن دولت، نخبگان و نیروهای بین‌المللی نقش‌های اصلی را در تلاش برای سیاسی‌کردن اختلافات زبانی و مذهبی و شکل‌دادن به جنبش‌های به اصطلاح قومی در ایران بازی می‌کنند.
فصل نخست به بحث درباره‌ی دشواری‌های موجود در راه مفهوم‌بندی و تعریف قومیت و قبیله‌گرایی اختصاص دارد. در این زمینه سخن بر سر این است که اصطلاحاتی چون قومیت، گروه‌های قومی و قبایل معانی واحد و یکسان ندارند و در این باره اختلاف‌نظر بسیار است. گروه‌های زبانی و مذهبی ایران را نمی‌توان در زمره‌ی آن دسته از گروه‌های قومی دانست که ویژگی‌های نژادی و فرهنگی یکدست دارند. بخش‌های عمده‌ای از جمعیت کردها، بلوچ‌ها، آذری‌ها، ترکمن‌ها، عرب‌ها و بسیاری از فارس‌‌زبان‌ها تا همین اوایل قرن بیستم در قالب گروه‌های ایلی بزرگ و کوچک سازماندهی شده بودند. برخلاف دیدگاه برخی متخصصان علوم اجتماعی غرب، این‌گونه گروه‌های ایلی را نمی‌توان به عنوان جوامعی دارای اساس خویشاوندی واحد، منزوی (بی‌ارتباط با خارج از مرزهای خود)، همگن و یکدست و در نهایت به عنوان جوامعی «دولت‌ناپذیر» و در کشمکش مداوم با دولت مفهوم‌بندی کرد. در جامعه ایران، ایلات و گروه‌های قومی با ویژگی‌های موصوف در روش‌های غربی وجود ندارد. در پایان فصل اول تصریح خواهد شد که اصطلاحاتی چون قومیت، قبیل (ایلات)، گروه‌های قومی و ناسیونالیسم قومی در این کتاب چگونه و به چه معنایی به کار رفته و برای تعریف این مفاهیم، در چهارچوب مطالعه جامعه ایران، چه معیارهایی مدنظر بوده است.

https://t.me/na_ta_ma/11783
@na_ta_ma