Post #34812
124
ИШ
Утопик ҳикоя
Соат саккизда иш бошланади. Аммо давлат иши саккизда бошланмайди. У кўзингиз очилмасдан олдин, кўкрагингизнинг остида бошланади. Ичингизда номи йўқ бир ташвиш турибди, гўё бугун нимадир бўладигандек. Нима бўлишини билмайсиз, лекин кўнглингиз билади, кўнгил эса камдан-кам адашади. Энг ачинарлиси, сиз буни илғайсиз. Улар-чи? Улар ҳам илғайдими? Эҳтимол, ҳар ким ўз хонасига худди шундай кўринмас ҳадикни кўтариб кирар. Ташқаридан хотиржам юз, ичкаридан эса кутиш: ниманидир, кимнидир, қандайдир овозни.
Мен кўп ўйлайман. Шу қадар кузатувчанманки, хонамга адашиб чумоли ҳам ўрмалай олмайди. Аммо кузатавериб бир нарсани англадим: кузатувчи ҳам аслида янги бир жанрдаги ижоднинг бир қисми экан.
Ишхонага етасиз. Чўнтагингиздан рўмолчадай тахланган калитлар дастасини оласиз. Шарақ-шуруқ, эрталабки сукунат парчаланади. Эшик очилади. Хона тинч, ҳамма нарса жойида. Ишни бошлайсиз, тинчлик ҳам шу заҳоти тугайди. Гуруҳда хабар пайдо бўлади: «Шошилинч». Кейин: «Бугун соат бешгача». Кейин: «Ижро ҳақида ахборот берилсин». Биттаси тугамай, бошқаси қўшилади. Топшириқларнинг ярми сизнинг соҳангизга умуман алоқаси йўқ. Бугун қайсидир далада «ҳисоб-китоб», эртага бировнинг тадбири учун гул териш, индинга кимнингдир байрамида «қатнашиш». Сиз ўз мутахассислигингиз бўйича ишлашни унутиб қўйгансиз, чунки «каттанинг топшириғи» сизни ҳамма нарсанинг мутахассисига айлантирган. Ҳеч ким сўрамайди: бу менинг ишимми? Сўраш саволнинг ўзи айбдек эшитилади.
Йиғилишлар эса алоҳида гап. Кун оралаб биттаси. Мавзуси аҳамиятсиз, натижаси олдиндан маълум, аммо зал тўлиши керак. «Зал бўш кўринмасин». Шунинг учун сизни битмаган ишингиздан, оилангиздан, ўз ҳаётингиздан ажратиб келиб, ўриндиққа ўтқазишади. Сиз шу ерда одам эмассиз, сонсиз. Минбарда ҳамма билган гаплар такрорланади, сиз эса қарсакни ўз вақтида чалишни аллақачон ўрганиб бўлгансиз: қачон бошлаш, қачон тўхташ, қачон бошқалардан бир лаҳза олдин чапак чалиш. Бу ҳам малака, ўз касбингизнинг ўрнига олинган малака. Кафтингиз оғрийди, виждонингиз ундан ҳам қаттиқроқ оғрийди. Аммо унинг овози эшитилмайди, чунки қарсак баландроқ.
«Йўқ» дейиш мумкин эмас. Бир марта дедингиз: «Бугун менда бошқа иш бор эди...» Ярим соатдан кейин эса тинимсиз савол-жавоблар ва ғалати имо-ишоралар. Ҳақиқий ишингиз бўйича ҳужжат сўраш бошланади.
Ва ҳар икки гапнинг охирида, худди тиниш белгисидай, ўша жумла:
– Сиз мажбур эмассиз. Хоҳласангиз, ариза ёзинг. Овозда меҳрибонлик бор. Эшик очиқдек. Лекин сиз биласизки, эшик очиқ хонанинг ҳам девори бўлади. Масалан, ойлик маошда. Ниҳоят, кун тугайди. Ажабланарлиси, қилган ишингиздан эмас, кун тинч ўтгани учун шукр қиласиз. Тинч кун энди оддий кун эмас, омадли кун.
Хаёлда битта манзил: Уй. Уй. Уй.
Дарвозани секин очасиз. Қўлингизда яна калит, аммо бошқача овозли калит. У қулоқни тешмайди. Эшик очилади. Ҳаловат. Ўзингизга тегишли деворлар, ўзингизга тегишли жимлик. Шу онда ишонасизки, одамнинг ҳаловатли уйи жаннатнинг зарраси, балки зарранинг зарраси. Аммо у ҳам узоққа чўзилмайди. Кечки овқат пайти телефон титрайди. Экранга қарашга улгурмай юрагингиз қалқади: бу ким? Нима бўлди? Яна нима керак? Экранда оддий хабар: кимдир ҳол сўраган. Юрак эса бояги жойига қайтишга шошилмайди.
Кечаси, уйқуда, калитлар яна шарақлайди. Овоз ишхонадан эмас, ўзингизнинг ичингиздан чиқаётгандек. Ўйлайсиз: давлат ишининг уйқуга ҳам алоқаси борми? Нега у тун-у кунни билмайди? Нега эшиги атрофида юрак сиқилади? Нега ҳеч қандай ҳадиксиз ўтган кунни омад деб биламиз? Балки айб давлат ишида эмасдир. Балки саволларнинг жавобсизлиги одамнинг ичига ҳадик бўлиб секин-секин кўчиб ўтади. Чеховнинг «6-палата»сидан тортиб «1984»гача бўлган китобларда ҳам шундай муҳит кезмасмиди инсоннинг озод руҳида, эсланг. Ўша асарларда ҳам девор ташқарида эмас, одамнинг ичида қурилар, қўриқчи кўринмас эди, чунки унинг ўрнини одамнинг ўз ваҳимаси эгаллаган. Балки бизнинг ҳадикларимиз ўша китоблардан эмас, ўша китоблар ёзилган замондан бизгача етиб келган мероснинг давомидир.
Эрталаб. Тағин калитларнинг ёқимсиз овози.
✍️ Лола ХУШВАҚТЗОДА
https://t.me/MuhammadaliAhmadUz
- 👍 5
- 💯 2
- ⚡ 1
- 🔥 1
