☰

🧊 ساختواژه | پسوندهای اسم‌ساز هندواروپایی


□ در زبان‌های هندواروپایی، پسوندهای اسم‌ساز «d/t/th» به واژگونه‌ای (allomorph) از ریشه ملحق می‌شوند و اسم مشتق می‌سازند. نمونه‌های زیر در انگلیسی این‌گونه ساخته شده‌اند:

▪️gif-t (from give)
▪️fligh-t (from fly)
▪️sigh-t (from see)
▪️dee-d (from do)
▪️floo-d (from flow)
▪️bro-th (from brew)
▪️bir-th (from bear)


□ در رویکردهای سنتی، اسمی مانند «بُرد» (از ریشۀ bar)، از ستاک گذشته و پسوند صفر اسم‌ساز ساخته شده است. این تحلیل نه اعتبار نظری و هم‌زمانی دارد (که از آن صرف نظر می‌کنیم)، نه با پیشینۀ تاریخی زبان فارسی سازگار است. در فارسی پسوندهای اسم‌ساز «d/t» بازماندۀ همان سه پسوند هندواروپایی‌اند که در ساختار اسم‌های مشتق فراوانی به‌کار می‌روند؛ از جمله:

▪️سوخت در: سوخت خودرو
▪️بافت در: بافت پارچه
▪️نشست در: نشست سران
▪️رسید در: رسید نامه
▪️خرید در: خرید مناسب
▪️دید در: دید ندارم
▪️بُرد در: برد تیم ملی


□ براساس این تحلیل، «بُرد» در فارسی (از ریشۀ bar) و «birth» در انگلیسی (از ریشۀ bear) سرگذشت مشترکی دارند. هر دو واژه برآمده از ریشۀ هندواروپایی «bher»، به معنای «بردن، حمل کردن»، هستند که با یکی از پسوندهای مورد بحث به اسم تبدیل شده‌اند.

@MorphoSyntax