☰
💎 نحو | ادات‌های فعلی
⛓💥 افزوده‌ها یا ادات‌ها سازه‌هایی‌اند که حضور آنها در ساختار جمله، الزام نحوی ندارد؛ مثلاً صفت «بی‌گناه» که در جمله‌های زیر سه نقش دستوری متفاوت پذیرفته، فقط در ساخت سوم ادات است:
◄ (۱). قاضی متهم را بی‌گناه می‌داند.
◄ (۲). قاضی می‌داند متهم بی‌گناه است.
◄ (۳). قاضی متهمِ بی‌گناه را آزاد کرد.
⛓💥 «بی‌گناه» در جملهٔ اول محمول خرده‌بند (تمیز)، در جملهٔ دوم محمول بند پیرو (مسند) و در جملهٔ سوم وابستهٔ پسین (صفت) اسم است. در این نقش سوم، «بی‌گناه» ادات قلمداد می‌شود و می‌توان آن را از ساختار نحوی کنار گذاشت.
⛓💥 اما آیا در زبان فارسی، فعل‌ها هم می‌توانند ادات شوند؟ اگر این پرسش را با میرزا حبیب اصفهانی (درگذشت ۱۲۷۲ خورشیدی)، ادیب، پژوهشگر و دستورنویس نامدار ایرانی در میان می‌گذاشتید، احتمالاً می‌گفت خیر؛ فعل در فارسی ادات نمی‌شود.
⛓💥 شاید کمتر از صدوبیست سی سال است که ادات‌های فعلی ــ که آنها را با نام ساخت افعال پیاپی می‌شناسیم ــ به نوشتار راه یافته‌اند و جای خود را در زبان فارسی گشوده‌اند. بیکر و استوارت (۲۰۰۲) این نوع ساختار را اداتی می‌دانند که به گروه فعلی اصلی ملحق می‌شود و نمود واژگانی تازه‌ای به جمله می‌افزاید.
⛓💥 زنجیرهٔ «برگشتن گفتن» یکی از این فعل‌های پیاپی است که در آن، «گفتن» در جایگاه فعل اصلی قرار دارد و «برگشتن» نقش ادات را ایفا می‌کند. این زنجیره می‌تواند بدون نمود دستوری (جملهٔ ۴)، با نمود دستوری ناقص (جملهٔ ۵)، یا نمود دستوری کامل همراه شود (جمله‌های ۶ و ۷).
◄ (۴). برگشت گفت از ارث محرومش می‌کند.
◄ (۵). برمی‌گردد می‌گوید از ارث محرومش می‌کند.
◄ (۶). برگشته گفته از ارث محرومش می‌کند.
◄ (۷). برگشته بود گفته بود از ارث محرومش می‌کند.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
🔝 با سپاس بی‌کران از همهٔ دوستانی که با شرکت در نظرسنجی بالا، به پایان‌نامه‌ای که در این زمینه در دست تدوین است، کمک کردند.
ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ ـ ـــ
@MorphoSyntax
Post #500
685
MorphoSyntax ☰ 🔻جملهٔ مرکب زیر را ملاحظه بفرمایید که بخشی از یک پژوهش زبان‌شناختی دربارهٔ ساخت فعل‌های پیاپی است: «آقای همدانی به قدری از پسرش عصبانی بود که قبل از رسیدن وکیلش، برگشته بود گفته بود از ارث محرومش می‌کند.»
- 👍 11
- ❤ 2
- 🙏 2