☰

🧊 ساختواژه | بندوبست

□ صورت bʰendʰ* که از زبان نیاهندواروپایی به بسیاری از زبان‌های خانوادۀ ژرمنی رسیده (مانند «binden» در هلندی و آلمانی، «bind» در انگلیسی، و «binda» در ایسلندی و سوئدی)، به شاخۀ هندوایرانی هم راه یافته و از جمله در فارسی امروز به شکل «بند» (مصدر «بستن») درآمده است.

□ چنان‌که از مصدر این ریشه پیداست، «بند» در فارسی دو واژگونه دارد: /band/ و /bas/. دومی واژگونۀ خاص و مقید ریشه است که فارغ از زمان دستوری، در کنار هر پسوندی می‌نشیند که با همخوان انسدادی /t/ آغاز شود، مانند:

○اسم: بسـ + ـ‌ت = بست
○مصدر: بسـ + ـ‌تن = بستن
○فعل گذشته: بسـ + ـ‌ت = بست
○صفت مفعولی: بسـ + ـ‌ته = بسته

□ اولی واژگونۀ عام و آزاد است و در هر بافت تصریفی، اشتقاقی و ترکیبی‌ای می‌آید که واژگونۀ خاص اجازۀ درج نداشته باشد (مانند: بند، بندی، بندنده، می‌بندد، راه‌بندان، بندباز). واژگونهٔ عامِ ریشه‌های واژگانی اصطلاحاً تابع شرط دگرجای‌اند.

@MorphoSyntax