مغالطه‌ ی شماره ۱۴۴

💠 جهان دادمند💠

خطای شایستگی انگاری

جهان دادمند مغالطه ای‌ست مبتنی بر این پیشفرض  که وقایع جهان لزوما بر مبنای حساب و کتابی عادلانه پیش می‌رود.

این پیشفرض غلط ما را به دو نوع نتیجه‌ و رفتار خطا رهنمون می‌سازد:

１-  هرکس به مقام و دستاوردی رسیده لزوما از روی شایستگی رسیده .

شاید بتوان فرض کرد که اتفاقات خوب و بد و فرصت ها و تهدیدهای تصادفی در زندگی همگان کم و بیش برابرست ، اما در شرایط اولیه‌ی زندگی و امکانات ، تفاوت ها بعضا بسیار اساسی و تاثیرگذار ست.

مطمئنا کسی‌که نیازهای اولیه اش مطابق هرم نیازهای مزلو تامین ست راه آسانتری برای رسیدن به درجات بالاتر دارد و لذا احتمال موفقیت‌ش نیز با تلاش برابر بیش از کسی‌ست که باید میزانی از زمان و انرژی‌‌ش را صرف تامین نیازهای اولیه کند. ضمن این‌که اراده و انرژی انسان ها نیز حداقل تا حدی متاثر از عوامل جبری مانند ژن و محیط کودکی ست.

اما جدا از بحث توصیفی ، از نظر عواقب اعتقاد هم ، باور به این پیشفرض لزوما مفید نیست. تحقیقات نشان داده اعتقاد به وجود شایسته سالاری در نظام هستی ، باعث می‌شود افراد موفق در تله‌ی خودشیفتگی و خودکامگی بیفتند و برای دیگران حقی قائل نشوند ، از طرفی اطرافیان به تحسین و گاها اطاعت نابجا و کورکورانه دچار می‌شوند.
چون گمان می‌کنند شخصی که در مقام بالاترست شایستگی زیادی دارد .

２-  فکر و رفتار خطا و مضر دیگری که از این پیشفرض متاثرست ، گناهکار دانستن قربانیان و افراد ضعیف جامعه و سرزنش آن‌هاست.

«تقصیر خودش هم بود ، همیشه لباس‌های یقه‌باز و چسبان به تن می‌کند، خرواری مواد آرایشی به سر و صورت می‌مالد، چرا اصلاً در مهمانی با حضور آن همه آدم مست می‌کند؟ چرا شب پیاده برگشت و تاکسی نگرفت؟»

یا «چرا الان این موضوع را علنی کرد؟ چرا همان ۲ سال پیش که می‌‌گوید به او تجاوز شد ماجرا را علنی نکرد؟؟»

این‌ها نمونه‌ی سخنانی ست که گاهی پس از انتشار خبر تعرض جنسی به یک زن شنیده می‌شود .
انگار هروقت حقی از کسی سلب شده ، به او تعرض شده ، آزار دیده ، قربانی زورگویی و خشونت و نفرت دیگری قرار گرفته ، باید حتماً تقصیر قابل توجهی متوجه قربانی کنیم و او را سرزنش کنیم.
برای در امان ماندن ازین خطای ذهنی ، در هنگام مواجهه با هر ظلم یا اتفاق ناگوار بهتر است بدون پیش زمینه به تحقیق بپردازیم تا سهم علل های گوناگون از جمله مسئولیت و کوتاهی های احتمالی قربانیان مشخص شود و اگرامکان بررسی دقیق نبود از قضاوت نابجا بپرهیزیم.

 #فرهاد_طحانی ✍

🔹تحقیق علمی که منجر به تعریف و شناخت دقیق‌تر این مغالطه‌ شد

@moghaletat2 | آرشیو مغالطات
@mghlte | عصر روشنگری
@persian_organon|ایوان‌چراغانی‌دانش

🔹شایستگی و شانس
🔹 مغالطه وجودی
🔹 مغالطه توسل به نتیجه باور
🔹 افسانه اراده آزاد