🧠 چرا بیشتر آدم‌ها «بووبا» را گرد و «کیکی» را نوک‌تیز می‌بینند؟

اگر در نظرسنجی دیروز شرکت کردید، احتمالاً شما هم «بووبا» را به شکل گرد و «کیکی» را به شکل نوک‌تیز نسبت دادید.
جالب اینجاست که این انتخاب فقط یک سلیقهٔ شخصی نیست. پژوهش‌های متعدد نشان داده‌اند که بیشتر افراد، حتی در زبان‌ها، فرهنگ‌ها و نظام‌های نوشتاری متفاوت، همین ارتباط را برقرار می‌کنند.

اما چرا؟
🔬 به نظر می‌رسد مغز انسان میان ویژگی‌های آوایی و ویژگی‌های دیداری ارتباط‌هایی برقرار می‌کند.
در «بووبا»، صامت /b/ و واکهٔ پشتیِ گرد /u/ برای بسیاری از افراد با شکل‌های نرم و منحنی هماهنگ به نظر می‌رسند.
در مقابل، «کیکی» با صامت انسدادی /k/ و واکهٔ جلویی /i/ معمولاً با شکل‌های زاویه‌دار و نوک‌تیز تداعی می‌شود.
این پدیده را (Sound Symbolism) یا به طور خاص (Bouba–Kiki Effect) می‌نامند. پدیده‌ای که نشان می‌دهد رابطهٔ میان صدا و ادراک، همیشه کاملاً دل‌بخواهی نیست.

💡 به همین دلیل، در طراحی نام شخصیت‌های کارتونی، برندها، بازی‌های ویدئویی و حتی محصولات، گاهی از ویژگی‌های آوایی واژه‌ها برای ایجاد برداشت یا احساسی خاص در مخاطب استفاده می‌شود.

📌 البته این یک قانون همگانی نیست و همهٔ افراد پاسخ یکسانی نمی‌دهند. همچنین هنوز دربارهٔ سازوکار دقیق این پدیده اتفاق‌نظر کامل وجود ندارد. با این حال، تکرار این اثر در پژوهش‌های متعدد، آن را به یکی از شناخته‌شده‌ترین یافته‌های علوم شناختی تبدیل کرده است.

🌱 شاید به همین دلیل باشد که گاهی پیش از آنکه معنای یک واژه را بدانیم، صدای آن حسی در ذهنمان ایجاد می‌کند.

📚 برای مطالعه بیشتر:

Ćwiek, A., et al. (2022). The bouba/kiki effect is robust across cultures and writing systems. Philosophical Transactions of the Royal Society B. https://doi.org/10.1098/rstb.2020.0390⁠

Maurer, D., Pathman, T., & Mondloch, C. J. (2006). The shape of boubas: Sound–shape correspondences in toddlers and adults. Developmental Science. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2006.00495.x⁠

Sidhu, D. M., & Pexman, P. M. (2018). Five mechanisms of sound symbolic association. Psychonomic Bulletin & Review. https://doi.org/10.3758/s13423-017-1361-1⁠

Fort, M., et al. (2018). SymBouKi: A meta-analysis on the emergence of sound symbolism in early language acquisition. Developmental Science. https://doi.org/10.1111/desc.12659⁠

🧠 مغزِ معنا @MindBrainLing