‍ ایالات متحده، بریتانیای کبیر و مصدق

✍️ دیوید اس. پینتر

با وجود آن‌که در نبودِ درآمدهای قابل‌توجه نفتی، وضعیت اقتصادی ایران همچنان متزلزل باقی می‌ماند، دستگاه اطلاعاتی ایالات متحده بر این باور بود که دولت خواهد توانست از فروپاشی اقتصادی جلوگیری کند. تحریم (بایکوت) نفت ایران از سوی بریتانیا رو به تضعیف بود. ممنوعیت خزانه‌داری بریتانیا دربارۀ استفاده از پوند استرلینگ برای خرید نفت ایران و تهدید به پیگرد حقوقی، بیشتر خریداران بالقوه را بازمی‌داشت و بریتانیا آمادگی داشت برای مقابله با «شکنندگان محاصره» از زور استفاده کند.

برای نمونه، در تابستان ۱۹۵۲، جنگنده‌های نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا یک نفتکش به نام رزماری را که حامل نفت ایران به مقصد ایتالیا بود، وادار کردند وارد بندر عدنِ تحت کنترل بریتانیا شود؛ جایی که یک دادگاه بریتانیایی در ژانویۀ ۱۹۵۳ حکم داد این نفت همچنان متعلق به شرکت نفت ایران و انگلیس است.

با این حال، اندکی پس از پروندۀ رزماری، دادگاه‌های ایتالیا و ژاپن رأی دادند که واردات نفت ایران از نظر قانونی مجاز است. تعداد زیاد نفتکش‌های در دسترس و نرخ‌های پایین حمل‌ونقل دریایی، وسوسه‌ای جدی برای شرکت‌های مستقل نفتی ایجاد می‌کرد تا از فرصت «نقدکردن» پیشنهاد مصدق برای فروش نفت ایران با ۵۰ درصد تخفیف بهره‌برداری کنند.

هرچند شرکت‌های کوچک مستقلِ غربی احتمالاً مقادیر قابل‌توجهی از نفت ایران خریداری نمی‌کردند و شرکت‌های بزرگ نفتی غرب نیز به‌ دلیل در اختیار داشتن ذخایر کافی نفت خام و وجود موانع حقوقی، اقتصادی و سیاسی، تمایلی به توافق با ایران نداشتند، سیا خاطرنشان می‌کرد که برخی شرکت‌های نفتیِ متوسط در حال بی‌تاب‌شدن‌اند و این امکان وجود دارد که -  مگر آن‌که دولت ایالات متحده «به‌طور مستقیم و قاطع» مخالفت کند -  ترتیباتی برای خرید و انتقال مقادیر قابل‌توجهی از نفت ایران شکل گیرد.

سازمان سیا هشدار می‌داد که بریتانیایی‌ها «احتمالاً هرگونه توافق میان شرکت‌های نفتی آمریکا و ایران را در نبودِ رضایت بریتانیا نقضی جدی از همبستگی آمریکا–بریتانیا تلقی خواهند کرد». هرچند ایران احتمالاً نمی‌توانست به سطح صادرات پیشین خود بازگردد، اما به نظر می‌رسید که در گذر زمان ممکن است بتواند آن‌قدر نفت بفروشد که ملی‌شدن صنعت نفت به‌طور مشروط موفق تلقی شود و تا حدی از وضعیت مالی شکنندۀ ایران بکاهد.

به همین دلایل، دستگاه اطلاعاتی ایالات متحده بر این باور بود که هرچند در نبودِ یک توافق نفتی یا کمک مالیِ گسترده از سوی ایالات متحده، روند تحولات در ایران همچنان به زیانِ غرب ادامه خواهد یافت و فرصت‌هایی را برای حزب توده فراهم خواهد کرد، اما بعید است که حزب توده در طول سال ۱۹۵۳ بتواند کنترل قدرت را به دست گیرد. افزون بر این، سیا خاطرنشان می‌کرد که احتمال آن‌ که شوروی دست به «اقدامی قاطع و شدید در ایران» بزند اندک است. بااین‌حال، این نهاد هشدار می‌داد که شوروی در هر زمان از توانایی آن برخوردار است که میزان مداخلۀ آشکار و پنهان خود در ایران را به‌طور چشمگیری افزایش دهد.


 

برای حمایت از این رسانه مستقل می‌توانید به ما در شبکه‌های مجازی بپیوندید یا اینکه با اشتراک نشریه، از پژواک صدایی «دیگر» در جامعه حمایت کنید.

به ما بپیوندید:
@cheshmandaziran
نشانی سایت:
https://cheshmandaziran.ir/
کانال ما در بله:
@cheshmandaziran
ما را در اینستاگرام دنبال کنید.
@cheshmandaz_iran
✅ @mellimazzhabi

🔰🔰در صورت تمایل می‌توانید با پرداخت هزینه نشریه (۹۰۰ هزار تومان) به شماره کارت 6104337377550239 به نام لطف‌الله میثمی و اطلاع رسانی از طریق پیامک یا حساب تلگرام شماره ی همراه 09101475887 آن را تهیه کنید.