◾️قدهای کوتاه و تراز بلند ایران

▫️روایتی از توصیه مهم جلیلی به دانشگاهیان و دانشجویان | بخش اول

✍مسعود براتی| روزنامه عصر ایرانیان

🔸تحلیل‌های جلیلی و تجویزهایش جلوتر از زمان است. او بارها گفته که: هنر آن است که با تحلیل درست، از پیشامدها پیشی بگیریم. برای این کار باید صحنه را خوب دید و تحلیل کرد و نیازهای آینده را همین الان دید و به آنها پرداخت. این‌گونه می‌توان از آنچه قرار است پیش بیاید پیشی گرفت و در مواجهه با حوادث، فایده بیشتر و هزینه کمتری داشت.

🔹مهر سال پیش بود، زمانی که «اسنپ‌بک» یا همان مکانیزم ماشه برای همه عیان شده بود و همه فهمیده بودند چه کلاهی در برجام بر سر ملت رفته است. تقریباً همه این سؤال را می‌پرسیدند: مگر می‌شود انسان عاقلی مکانیزم حل اختلافی ظالمانه و یک‌طرفه‌ای مانند مکانیزم ماشه را بپذیرد؟ انتقاد از برجام فراگیر شده بود. اما جلیلی می‌گفت الان انتقاد کردن از مکانیزم ماشه هنر نیست. این مسئله‌ی ده سال قبل است. هنر آن بود که همان زمان این مساله فهم و برای اصلاحش کنش‌گری می‌شد تا از تحمیل هزینه بر مردم جلوگیری می شد. اما آن زمان فضای جامعه این بود که همه از برجام تعریف می‌کردند و در تبریک گفتن آن از همدیگر سبقت می‌گرفتند. صحبت‌های جلیلی از این جنس است. معمولاً گذر زمان اهمیت صحبت‌های جلیلی را مشخص می‌کند.

🔸مرداد ۱۴۰۴ هم تجربه مشابهی بود. جلیلی در صحبت‌هایش به آن اشاره کرد. زمانی که او حقیقت دعوت غرب‌گراها برای تغییر پارادایم و مذاکره با آمریکا را دعوت به گوساله‌پرستی دانست، هنوز چند ماه مانده بود که مذاکرات با آمریکا مجدداً شروع شود و به شهادت رهبر انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، منجر شود. همان زمان یادم هست که وفاقی‌ها چه سر و صدایی به پا کردند. از نفهمی‌شان بود. مثلاً یک هنرمندشان نوشته بود مگر موسی در دسترس نیست و کوه رفته است؟! دوست داشتم بعد از ۹ اسفند از او بپرسم: حالا فهمیدی؟

🔹تأکید اصلی جلیلی در دانشگاه تهران بر «کنش‌گری تراز» بود. این یک عبارت‌پردازی صرفاً زیبا و دهن‌پرکن نیست. می‌شود ساعت‌ها درباره این مفهوم صحبت کرد. برآمده از یک واقعیت است و ریشه اصلی تفاوت دیدگاه‌ها و تجویزها که مطرح می‌شود به همین موضوع بازمی‌گردد. به عبارت دقیق‌تر، ریشه منازعه داخل ایران همین موضوع است. تراز و جایگاه ایران را چه می‌بینیم؟ این تراز چه نوع و چه سطحی از کنش‌گری را می‌طلبد؟ حتماً اینکه تراز ایران را چه بدانیم، بر تجویزی که انجام می‌دهیم اثر می‌گذارد. توصیه اصلی جلیلی به دانشگاه این بود که تراز ایران و مردم مبعوث‌شده را درک کند تا بتواند کنش‌گری متناسب با ایرانِ تراز داشته باشد و اسیر تحلیل‌های نخ‌نما و زمان‌گذشته نشود. تحلیل‌هایی که می‌خواهد جایگاه ایران و مردم ایران را به اندازه قد کوتاه خود تنزل بدهد.

🔸جلیلی در صحبت‌های خود مثال‌هایی برای این موضوع بیان کرد. مثلاً در روابط بین‌الملل، اینکه ما ایران را مانند تحلیل‌گران غربی یکی از چهار قدرت جهانی می‌بینیم یا حتی آن را بر اساس محاسبات الهی قدرت اول می‌دانیم، تجویزی خواهیم داشت؛ و یا مانند ظریف و تسلیم‌طلبان و غرب‌گرایان، ایران را در نقطه بقا و نابودی بدانیم، تجویزهایی دیگری خواهیم داشت. تجویز نگاه اول، اظهار قدرت، بازیگری در تراز خلق نظم جدید منطقه و اثرگذاری بر نظم جهان است، و توصیه نگاه دوم، اظهار ضعف و انفعال و دست و پا زدن برای بقاست. همین نگاه ترکمنچای را غایتی مطلوب می‌بیند.
@mbarati1364