▪️ آقای قالیباف؛ دلیل: تجربه
❓چرا «هم جنگ، هم مذاکره» نمی‌تواند به جنگ پایان دهد؟| بخش اول
✍️ مسعود براتی | روزنامه عصر ایرانیان

🔸آقای قالیباف رئیس مجلس و مسئول مذاکرات اسلام‌آباد به توضیح چارچوب نظری خود برای پایان دادن به جنگ پرداخت. (https://ghalibaf.ir/?p=59620) از آنجا که نصیحت مسئولان تکلیف و حقی است بر مردم، چند نکته لازم است بیان شود:

1️⃣ به نظر می‌رسد چارچوب ارائه‌شده بیشتر از آنکه تجویزی برای آینده باشد، توجیهی برای رفتار گذشته است. قالیباف تصریح می‌کند که «چارچوب مفهومی که در تفاهم‌نامه [اسلام‌آباد] دنبال کردیم ذیل همین راهبرد است.» در حالی که در صحبت‌های گذشته ایشان در دفاع از تفاهم‌نامه، نشانه‌هایی از این چارچوب مشاهده نمی‌شود. قالیباف تأکید دارد که «قبل از امضا تفاهم‌نامه، گفته‌ام آمریکایی‌ها به تعهدات خود عمل نمی‌کنند به همین دلیل تفاهم‌نامه را دو مرحله‌ای تنظیم کردیم». اما روند تحولات این را تأیید نمی‌کند.

▫️اولاً دلیل اصلی دو مرحله‌ای شدن تفاهم‌نامه، منع تیم مذاکره‌کننده از ورود به مذاکرات هسته‌ای بود (که این منع از سوی تیم مذاکره‌کننده نادیده گرفته شد و در دور اول مذاکرات اسلام‌آباد مذاکره هسته‌ای انجام شد و نیز در تفاهم‌نامه چشم‌اندازی از آن مورد تفاهم قرار گرفت)، نه ابتکاری از سوی آنها برای جلوگیری از بدعهدی آمریکا. اگر منعی در این موضوع وجود نداشت، تفاهم‌نامه دو مرحله‌ای نیز وجود نداشت.

▫️ثانیاً شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد تیم مذاکره‌کننده ایرانی با امید به آنکه آمریکا به تعهداتش عمل خواهد کرد، هم وعده‌های صریح و قابل سنجش به داخل داد (مانند آزاد شدن دارایی‌های بلوکه‌شده و یا سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری آمریکا در ایران) و هم سهل‌گیری آشکار در متن تفاهم‌نامه کرد. نشانه‌های این سهل‌گیری را درباره پایان جنگ در تمام جبهه‌ها، عقب‌نشینی از اخذ غرامت و خسارت، آزاد شدن پول‌های بلوکه‌شده، تردد بدون هزینه کشتی‌ها در ۶۰ روز اول و عدم تصریح مدیریت ایران بر تنگه هرمز می‌توان دید. از همه مهم‌تر، مماشات تیم مذاکراتی ایران در برابر محاصره دریایی که احتمالاً ناشی از امید به حل شدن آن در مذاکره و تفاهم‌نامه بود.

▫️ثالثاً خود ایشان در ۶ فروردین‌ماه چرخه جنگ، مذاکره و جنگ را اشتباه دانسته و تأکید داشتند که باید آن را شکست: «باید چرخه رژیم صهیونیستی برای کشورهای اسلامی یعنی «جنگ - مذاکره - صلح - جنگ» را بشکنیم» (https://shrr.ir/001gce). لذا اینکه الان ایشان همین چرخه را به عنوان یک راه‌حل تجویز می‌کنند، بیشتر نقش توجیه‌گری تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را ایفا می‌کند نه تجویز برای آینده.

2️⃣ قالیباف حصول تفاهم‌نامه را در افزایش بازدارندگی مؤثر می‌داند. به این معنا که برداشت عمومی از تفاهم‌نامه شکست آمریکا بود و این «برداشت عمومی باعث تقویت بازدارندگی ما شد.» این گزاره نشان می‌دهد «بازدارندگی» درست فهم نشده است، چرا که نسبت دادن بازدارندگی به برداشت عمومی بی‌معنا است. بازدارندگی یعنی اینکه هزینه‌های حمله به ما در برابر فایده‌های آن در محاسبات دشمن بسیار بیشتر باشد تا دشمن از حمله منصرف شود. لذا نشانه‌های وضعیت بازدارندگی باید در ذهن، انگیزه و رفتار دشمن یعنی آمریکا و رژیم صهیونیستی مشاهده شود و برداشت عمومی در این وضعیت نقش بسیار بسیار ناچیزی دارد یا حتی می‌توان گفت نقشی ندارد.

▫️از طرف دیگر، اتفاقاً قبول آتش‌بس، روند مذاکرات اسلام‌آباد و تفاهم‌نامه نه تنها محاسبات دشمن را تغییر نداد، بلکه به دلیل اولاً ایجاد ابزار جدید محاصره دریایی و ثانیاً دریافت پیام‌های ضعف و مشتاق مذاکره از ایران، به حمله مجدد تشویق کرد و ما نتیجه آن را در نبرد هرمز مشاهده کردیم. یعنی قبول آتش‌بس و نوع مذاکرات و عقب‌نشینی‌های مستمر از مطالبات، سبب کاهش وضعیت بازدارندگی‌ای شد که در طول ۴۰ روز جنگ حاصل شده بود.

▫️نکته دیگر اینکه برداشت عمومی مبنی بر شکست آمریکا بیش از آنکه محصول مذاکره و دیپلماسی باشد، محصول ایستادگی مردم و حماسه‌آفرینی نیروهای مسلح است. رهبر انقلاب در پیام خود به مناسبت چهلم شهدای جنگ رمضان این دو مؤلفه را تصریح کردند.

3️⃣ قالیباف تأکید دارد که «در حقیقت تفاهم علاوه بر بازدارندگی به نیروهای نظامی کمک کرد که قوی‌تر شوند، تاب‌آوری اقتصادی‌شان بیشتر شود.» یک بخش این صحبت ناظر به رفع موقت محاصره دریایی است که نتیجه اجرای تفاهم‌نامه بود و ایران توانست نفت خود را بفروشد. این حرف ناقص است و پیام اشتباهی به مخاطب مخابره می‌کند، چرا که اساساً اجرای محاصره دریایی پس از شروع مذاکرات اسلام‌آباد و از پیامدهای پذیرش آتش‌بس بود. مماشات طرف ایرانی در مقابله با محاصره دریایی، چه در سطح نظامی (برای فرصت دادن به مذاکره و دیپلماسی)

@mbarati1364