💢از دور دلبری و از نزدیک زَهره!

چرا بعضی آدم‌ها در جمع و خانه دو تصویر از خود را به نمایش می‌گذارند؟ احتمالا برای خیلی از ما پیش آمده که درباره یک نفر دو روایت متفاوت بشنویم. عده‌ای او را فردی خوش‌برخورد، منطقی، شوخ‌طبع و حتی کاریزماتیک بدانند‌؛ اما برخی که زندگی نزدیک‌تری با او دارند، گاهی تجربه‌ای متفاوت داشته باشند؛ فردی کم‌حوصله‌تر، زودرنج‌تر یا سخت‌گیرتر.

به‌نظرتان کدام تصویر واقعی‌تر است؟
پاسخ روان‌شناسی و جامعه‌شناسی این است که لزوما هیچ‌کدام.

انسان‌ها موجوداتی چند لایه‌اند‌ و در موقعیت‌های مختلف، بخش‌های متفاوتی از شخصیت خود را نشان می‌دهند. تفاوت میان رفتار ما در جمع و خانه همیشه به معنای تظاهر یا دورویی نیست؛ گاهی نتیجه طبیعی تفاوت نقش‌ها، شرایط و نوع رابطه است.

▫️اما چرا چنین تفاوتی ایجاد می‌شود؟
۱. مدیریت تصویری که از خود ارائه می‌دهیم.
گافمن؛ جامعه‌شناس معروف، می‌گوید انسان‌ها در تعاملات اجتماعی تلاش می‌کنند برداشت دیگران از خود را مدیریت کنند. در جمع، معمولا بیشتر مراقب حرف‌ها، لحن و واکنش‌های خود هستیم؛ اما در روابط صمیمی، به دلیل احساس امنیت بیشتر، ممکن است این کنترل کاهش پیدا کند و جنبه‌هایی از رفتار ما آشکار شود که در محیط‌های اجتماعی کمتر دیده می‌شود.

۲. نزدیکان، نسخه کامل‌تری از ما را می‌بینند.
دوستان، همکاران یا آشنایان معمولا ما را در شرایط محدودتری تجربه می‌کنند؛ زمانی که حالمان خوب است، آماده تعامل هستیم و نقش اجتماعی مشخصی داریم؛ اما کسانی که با ما زندگی می‌کنند، ما را در روزهای خستگی، فشار روانی، شکست، نگرانی و اختلاف نظر هم می‌بینند. آن‌ها فقط رفتارهای اجتماعی ما را نمی‌بینند، بلکه واکنش‌های ما را در شرایط دشوار هم تجربه می‌کنند.

۳. در روابط نزدیک انتظارات بیشتر است.
در یک جمع، خوش‌صحبتی، شوخ‌طبعی و توانایی برقراری ارتباط ممکن است کافی باشد؛اما در روابط نزدیک، ویژگی‌های دیگری اهمیت پیدا می‌کند مثلا توانایی شنیدن، همدلی، مسئولیت‌پذیری، برطرف‌کردن نیازهای عاطفی و توانایی حل اختلاف.

۴. محدودیت خودکنترلی
تنظیم هیجان و رفتار نیازمند صرف انرژی روانی است. گاهی افراد پس از ساعت‌ها تلاش برای حفظ آرامش، رعایت ادب و کنترل واکنش‌ها در محیط بیرون، در فضای امن خانه ظرفیت کمتری برای کنترل خود دارند. البته این موضوع می‌تواند توضیحی برای برخی رفتارهای ما باشد، ولی نباید بهانه‌ای برای رفتار آسیب‌زا یا بی‌احترامی به نزدیکان باشد.

۵. تفاوت در میزان و فاصله‌ی مشاهده
کسی که ما را چند ساعت در هفته می‌بیند، تنها بخش کوچکی از شخصیت ما را تجربه می‌کند؛ اما کسی که هر روز کنار ماست، الگوهای رفتاری بیشتری می‌بیند. اینکه هنگام عصبانیت چگونه واکنش نشان می‌دهیم، با اشتباه آن‌ها چگونه برخورد می‌کنیم و در شرایط فشار چه تغییری می‌کنیم.

۶. نقاط کور شخصیتی
ما همیشه خودمان را همان‌گونه که دیگران تجربه می‌کنند، نمی‌بینیم. ممکن است فردی رفتار خودش را "صراحت" بداند، اما دیگری آن را "تندی" تلقی کند. ممکن است کسی فکر کند "شوخی می‌کند"، اما طرف مقابل آن را بی‌احترامی برداشت کند.

۷. کیفیت رابطه اهمیت دارد
جان گاتمن نشان داد که مشکلات روابط نزدیک همیشه ناشی از "بد بودن شخصیت" نیست؛ گاهی انتقاد مداوم، حالت دفاعی، نادیده گرفتن احساسات طرف مقابل یا ناتوانی در گفت‌وگوی سازنده، به مرور رابطه را فرسوده می‌کنند.

آیا این مطلب شما را به یاد کسی؛ خودتان، همسرتان یا برخی از دوستانتان نمی‌اندازد؟
آیا دیگران تجربه‌ای از شما دارند که خودتان متوجه آن نباشید؟
آیا از نزدیکانتان درباره این مطلب و رفتارهایی که ممکن است خودتان نبینید، سؤال می‌کنید؟
و در آخر آیا این مطلب به‌قدر کافی آگاهی‌بخشی داشت که به تعدیل عواطف، احساسات و خواسته‌های شما در مواجهه با این افراد کمک کرد؟

✍منابع:
1. Goffman, E. (1959). The Presentation of Self in Everyday Life.
2. Baumeister, R. F. et al. (2007). The Strength Model of Self-Control.
3, Gottman, J. M., Levenson, R. W. (1992). Marital Processes Predictive of Later Dissolution: Behavior, Physiology, and Health.

@success_pd