قسمت دوم
سوراخی در جمجمه | حدود ۱۰هزار تا ۳هزار سال پیش، اروپا، شمال آفریقا و قارهٔ آمریکا
تصورش ساده نیست: انسانی روی زمین یا پوست حیوان خوابیده، چند نفر سرش را ثابت نگه داشته‌اند و فردی با تیغه یا سنگی ساینده، میلی‌متر به میلی‌متر استخوان جمجمه را می‌تراشد. نه بیهوشی مدرن وجود دارد، نه آنتی‌بیوتیک، نه دانشی از میکروب‌ها. با این حال، بعضی از صاحبان این جمجمه‌ها نه‌فقط از عمل جان سالم برده‌اند، بلکه آن‌قدر زنده مانده‌اند که استخوان در اطراف سوراخ فرصت ترمیم پیدا کرده است.
این عمل را امروز ترپاناسیون می‌نامیم؛ ایجاد عمدی سوراخ در جمجمه، بدون آنکه هدف، کالبدشکافی جسد باشد. نمونه‌های آن در نقاطی بسیار دور از یکدیگر پیدا شده‌اند: از جوامع نوسنگی اروپا تا شمال آفریقا و بعدها در تمدن‌های آند در آمریکای جنوبی. به همین دلیل بعید است با یک «اختراع» واحد روبه‌رو باشیم که از نقطه‌ای به همه‌جا منتقل شده باشد. انسان‌ها در جوامع مختلف، ظاهراً مستقلاً به این فکر رسیده بودند که گاهی باید به درون جمجمه راه پیدا کرد.
۱/۲