O‘zbekistonda o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 75,4 yosh – rostdanmi?
“Lolazor” podkastining
oxirgi sonida Pensiya jamg‘armasi direktori tizimdagi o‘zgarishlarga sabablardan biri sifatida aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi oshganini keltirgan ekan (men qatnasholmagandim). Men pensiya islohoti haqida emas, aynan mana shu statistika haqida bir-ikki og‘iz yozdim.
Bu gaplardan keyin odamlarda statistikaga nisbatan ishonchsizlik sezilgandek bo‘ldi menda. Izohlarda odamlar 70 dan oshgan tanishi yo‘q ekani, mahalla janoza guruhida faqat o‘rta yoshlilar uchun e’lon berilayotganini yozganiga ko‘zim tushdi. Shundan keyin qiziqib ko‘rdim bu raqamlarga.
Mazkur ko‘rsatkichning yillar kesimidagi dinamikasi
quyidagicha:
– 1991-yilda – 66,4 yosh;
– 1995-yilda – 69,1 yosh;
– 2000-yilda – 70,8 yosh;
– 2005-yilda – 71,8 yosh;
– 2010-yilda – 73 yosh;
– 2015-yilda – 73,6 yosh;
– 2020-yilda – 73,4 yosh;
– 2024-yilda – 75,1 yosh;
– 2025-yilda – 75,4 yosh.
Demak, mustaqillik yillarida o‘rtacha umr davomiyligi qariyb
9 yoshga o‘sgan.
Bu o‘zi qanday hisoblanadi?Statistikada bu ko‘rsatkich “Tug‘ilishda kutilayotgan o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi” deb ataladi. Bu degani, agar mamlakatdagi hozirgi o‘lim darajasi va xavflari kelajakda ham xuddi shunday saqlanib qolsa, bu yil tug‘ilgan chaqaloqlar o‘rtacha 75 yil-u 4 oy yashashi
kutiladi. Bu hamma aniq 75 yoshgacha yashaydi degani emas. Kimdir 30 yoshda barvaqt vafot etishi, boshqa birov esa 95 yoshgacha yashashi mumkin, bunda ularning o‘rtacha arifmetik hisobi olinadi.
Nega “hamma yosh o‘layotgandek” tuyuladi?Menimcha, hammasi oddiy: agar yosh yigit, ayniqsa, o‘zimiz tengilar vafot etsa, bu bizga jiddiy ta’sir qiladi, buni miyada saqlab qolamiz. Agar 70-80 yoshli inson vafot etsa oddiy holdek qabul qilib, unga alohida e’tibor bermaymiz.
Eng asosiysi esa, ko‘zimiz atrofimizdagi nari borsa 100-200 kishini ko‘radi. Qayerdadir ketma-ket yoshlarning vafotiga guvoh bo‘lsak, hamma joyda shunday, degan xulosaga kelishimiz oson bo‘lishi tabiiy. Lekin statistikaning qamrovi katta, u 39 million kishini qamrab oladi. O‘zbekiston bizning mahallamizdan iborat emas.
O‘rtacha umr davomiyligi ilk mustaqillik yillariga qaraganda o‘sgan bo‘lishi ham tabiiy. Chunki odamlar u paytdagidan farovonroq yashayapti, ko‘pchilikning turmush darajasi oshgan, tibbiyot rivojlandi, sanitariya-gigiyena holati yaxshilandi, toza suv yetib borgan hududlar anchagina ko‘paygan, oziq-ovqatlar xavfsizlashgan, ocharchilik xavfi yo‘q, chaqaloqlar o‘limi keskin kamaygan (bu ko‘rsatkichga jiddiy ta’sir qiladi), umuman olganda, hammasi tabiiy ravishda bo‘ldi, demoqchiman.
@lazizhamidov