فیزیک،پلاسما،لیزر

نوبل فیزیک ۲۰۲۶ به فرانسیس هالزن رسید

فرانسیس هالزن (Francis Halzen)، فیزیک‌دان بلژیکی-آمریکایی و استاد دانشگاه ویسکانسین–مدیسن، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ شد.

این جایزه به دلیل مشارکت‌های تعیین‌کننده در ساخت رصدخانه نوترینویی IceCube و کشف نوترینوهای پرانرژی با منشأ اخترفیزیکی به او اعطا شد.

IceCube
یک آشکارساز عظیم در زیر یخ‌های قطب جنوب است که از حدود یک کیلومتر مکعب یخ به‌عنوان محیط آشکارسازی استفاده می‌کند. هزاران حسگر نوری درون یخ، نور بسیار ضعیف ناشی از تابش چرنکوف را که در اثر برهم‌کنش نوترینوها ایجاد می‌شود، ثبت می‌کنند.
نوترینوها ذراتی بنیادی، بدون بار الکتریکی و با برهم‌کنش بسیار ضعیف هستند؛ بنابراین می‌توانند از فواصل عظیم کیهانی عبور کنند و اطلاعاتی از منابع بسیار پرانرژی جهان به زمین برسانند.

هالزن متولد ۱۹۴۴ در بلژیک است و از سال ۱۹۷۲ در دانشگاه ویسکانسین–مدیسن فعالیت داشته .

با IceCube، دانشمندان عملاً راه تازه‌ای برای مطالعه کیهان گشوده‌اند؛ به جای اینکه فقط با نور به جهان نگاه کنیم، اکنون می‌توانیم از نوترینوها به‌عنوان پیام‌رسانان کیهانی نیز استفاده کنیم.

@laserplasma

🔺 این رنگ‌های خیره‌کننده، نتیجه نحوه سرد شدن گدازه‌های آتشفشانی‌ هستند.

ابسیدین یا شیشه آتشفشانی زمانی شکل می‌گیره که گدازه با سرعت زیادی سرد بشه. در بعضی نمونه‌ها، آرایش لایه‌ها و بلورهای بسیار ریز درون سنگ باعث ایجاد درخشش‌ها و رنگ‌های رنگین‌کمانی می‌شوند .

@laserplasma

این درخشش معمولاً از پلانکتونی با عنوان دینوفلاژلاه‌هاست.

پلانکتون‌های تک‌سلولی مثل
*Noctiluca*
و
*Lingulodinium*
که گروهی از دینوفلاژلاه‌ها هستند.

این موجودات به فشار مکانیکی واکنش نشان می‌دهند. وقتی قطره باران به سطح آب می‌خورد یا موجی می‌شکند، غشای سلولشان تغییر شکل می‌دهد و واکنشی شیمیایی (لوسیفرین و آنزیم لوسیفراز) نور آبی‌فام کوتاهی تولید می‌کند. به همین دلیل هر ضربه، پارو یا قطره‌ای یک جرقه‌ی نور می‌سازد.

احتمالاً این درخشش برای دفاع است ، نور ناگهانی شکارچی را می‌ترساند .

این پدیده را در بعضی خلیج‌ها و سواحل، مثل جزایر جنوبی ایران در شب‌های خاص، گاهی می‌توان دید.

@laserplasma

لحظه‌ای که قطره باران به آب پر از پلانکتون‌های شب‌تاب برخورد می‌کند، انگار دریایی از ستاره‌ها ناگهان روشن می‌شود!

🆔 @laserplasma

سیلیکون ولی (Silicon Valley) نام منطقه‌ای در ایالت کالیفرنیا، آمریکا است که یکی از مهم‌ترین مراکز فناوری و نوآوری جهان به شمار می‌رود.

چرا به آن «سیلیکون ولی» می‌گویند؟

Silicon = سیلیکون؛ ماده‌ای که در ساخت تراشه‌ها و قطعات نیمه‌رسانا استفاده می‌شود.

Valley = دره؛ اشاره به درهٔ سانتا کلارا و مناطق اطراف خلیج سان‌فرانسیسکو دارد.


از دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، صنعت نیمه‌رسانا و سپس کامپیوتر و اینترنت در این منطقه رشد بسیار زیادی کرد.

چه شرکت‌هایی در آنجا هستند؟

برخی از مشهورترین شرکت‌های فناوری که در این منطقه شکل گرفته‌اند یا مقر/حضور مهمی داشته‌اند:

Apple

Google

Meta

NVIDIA

Intel

Adobe


بنابراین وقتی می‌گوییم «غول‌های سیلیکون ولی»، معمولاً منظورمان بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری و شرکت‌های نوآور مستقر در منطقه سیلیکون ولی است.

نکته جالب اینکه سیلیکون ولی یک شهر نیست؛ یک منطقه جغرافیایی در اطراف سن‌خوزه و جنوب خلیج سان‌فرانسیسکو است.

@laserplasma

🍀غول‌های سیلیکون‌ ولی (Silicon Valley) توافق کردند سرعت توسعه هوش مصنوعی را کاهش دهند

♦️رابرت مک‌میلان، وال‌استریت ژورنال — در اتفاقی نادر، رهبران بزرگترین شرکت‌های هوش مصنوعی توافق کردند تا روند توسعۀ این فناوری را کُند کنند. ایلان ماسک، سم آلتمن و داریو آمودی که تا دیروز برای ساخت هوش مصنوعی قدرتمندتر رقابت می‌کردند، اکنون به این نتیجه رسیده‌اند که ادامۀ این مسیر با سرعت فعلی می‌تواند تهدیدی مهارناپذیر به وجود بیاورد. سم آلتمن حتی می‌گوید شرکتش، یعنی اُپن‌اِی‌آی، ممکن است برای تمرکز بر ایمنی، عرضۀ اولیۀ سهام آی‌پی‌اُ را به تعویق بیندازد.

♦️داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، با انتشار مطلبی در وبلاگ خود، این بحث را آغاز کرد. او معتقد است ریسک‌های ناشی از ابزارهای هوش مصنوعیِ امروزی به‌حدی بالاست که تداوم توسعه با سرعتی چنین سرسام‌آور دیگر منطقی نیست. این هشدار چند روز پس از آن مطرح شد که یکی از کارمندان او با استعفای خود در خصوص احتمال نابودی تمدن بشر به دست سیستم‌های هوش مصنوعی ابراز نگرانی کرده بود.

♦️دو ماه پیش، یک «هوش مصنوعی ازدحامی» (AI swarm) توانست از فضای آزمایشگاهی خارج شود و دست به حملات هکری گسترده‌ای بزند. به گفتۀ آمودی اگر این هوش مصنوعی قابلیت‌های بالاتری داشت و اهدافش با مصالح انسانی هم‌سویی نداشت، می‌توانست خسارات فاجعه‌باری به بار آورد. بنا بر ادعای او چنین هوش مصنوعی‌ای می‌تواند ظرف ۶ تا ۱۲ ماه کنترل تمام زیرساخت‌های اینترنتی را به دست بگیرد.

♦️آمودی در وبلاگ شخصی‌اش از شرکت‌های فعال در حوزۀ هوش مصنوعی خواست توسعۀ ابزارهای پیشرفته را مدیریت کنند. او پیشنهادهایی مانند هماهنگی بیشتر میان کشورها و ایجاد نهادهای مستقل برای ارزیابی ایمنی را مطرح کرده و می‌گوید: «معتقدم اگر کند کردن سرعت توسعه حتی یک یا دو سال به ما فرصت دهد تا مدل‌ها به قابلیت‌های خطرناک دست پیدا نکنند و در این فاصله برای همسو کردن آن‌ها با اهداف انسانی تلاش کنیم، می‌توانیم خطر وقوع خطاهای جدی را تا حد زیادی کاهش دهیم.»

🔗 آنچه خواندید برگرفته از مطلب «Biggest AI Rivals Agree They Need to Slow It Down» نوشتۀ رابرت مک‌میلان است که در تاریخ ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ در وال‌استریت ژورنال منتشر شده است.

@laserplasma

‏✅ ایلان ماسک رسماً مجوز اتصال مستقیم گوشی به ماهواره رو گرفت!


نهاد FCC مجوز پروژه Starlink Mobile رو صادر کرد و حالا استارلینک یه قدم بزرگ به اینترنت ماهواره‌ای روی گوشی‌های معمولی نزدیک‌تر شده.
هدف این سرویس اینه که گوشی‌ها بدون دیش و تجهیزات خاص، مستقیم به ماهواره وصل بشن؛ مخصوصاً جاهایی که هیچ آنتن موبایلی وجود نداره.


@laserplasma

هشدار امنیتی درباره سلفی و امکان لو رفتن اثر انگشت

کارشناسان امنیت سایبری هشدار داده‌اند که پیشرفت هوش مصنوعی می‌تواند امکان استخراج اثر انگشت از سلفی‌های معمولی را فراهم کند. به گزارش گروه علم و فناوری خبرگزاری فارس به نقل از تک‌اسپات، کارشناسان امنیت سایبری نسبت به تهدیدی جدید هشدار داده‌اند؛ تهدیدی که ممکن است از تصاویر روزمره کاربران آغاز شود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، عکس‌های با وضوح بالا که در آن انگشتان دست در فاصله کمتر از حدود یک‌ونیم متر از دوربین قرار دارند، ممکن است جزئیات کافی برای بازسازی اثر انگشت را در اختیار مهاجمان قرار دهند.

این نگرانی پس از انتشار گزارش‌هایی در چین بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. متخصصان هشدار داده‌اند که هکرها می‌توانند با کمک ابزارهای پردازش تصویر و هوش مصنوعی، خطوط و شیارهای اثر انگشت را از تصاویر عادی استخراج و تقویت کنند. در صورت موفقیت چنین فرآیندی، احتمال سوءاستفاده برای فریب برخی حسگرهای بیومتریک مورد استفاده در تلفن‌های همراه، لپ‌تاپ‌ها، سامانه‌های پرداخت و حساب‌های آنلاین وجود دارد.

@laserplasma

داستان تاسیس انستیتو پاستور در ایران


براساس بعضی از روایت‌ها داستان تاسیس انستیتو پاستور با سفر احمد شاه قاجار به فرانسه و بازدید او از انستیتو پاستور پاریس شروع می‌شود.

ایران پس از جنگ جهانی اول از یک سو با قحطی بزرگ سال‌های ۱۲۹۶ تا ۱۲۹۸، دست و پنجه نرم می‌کرد و از طرف دیگر بیماری‌های واگیردار سایه‌ای سنگین، روی شهرها انداخته بود و همه‌گیری آنفلوانزا، تیر خلاص به حال و روز مردم آن زمان زده بود.

تهران، شهری بود با آب آلوده و بدون سیستم بهداشت. در چنین شرایطی و پس از جنگ جهانی اول یک هیئتی ایرانی در سال ۱۲۹۸ شمسی با هدف شرکت در کنفرانس صلح راهی پاریس می‌شود و مهمترین ره‌آورد آن همکاری علمی میان ایران و انستیتو پاستور پاریس می‌شود و قرار می‌شود که شعبه‌ای از این مجموعه در ایران نیز دایر شود. از این رو توافق‌نامه‌ای امضا شد و انستیتو پاستور ایران به‌عنوان دهمین شعبه این شبکه جهانی تأسیس شد.

هدف اصلی این مرکز، مبارزه علمی با بیماری‌های واگیردار بود. در سال‌های اول، بخش‌هایی مانند واکسن‌سازی، هاری، سل، ویروس‌شناسی و همه‌گیرشناسی به‌تدریج شکل گرفتند.

یکی از مهم‌ترین کارهای این مؤسسه در آغاز، تولید واکسن، به‌ویژه واکسن آبله و گسترش واکسیناسیون در کشور بود که نقش مهمی در بهبود وضعیت بهداشت عمومی داشت.

در ۵۰ سال اول تاسیس انستیتو پاستور، دست کم ۵ بار بیماری وبا در ایران فراگیر شد و این مجموعه در تولید مایه ضد وبا، نقش کلیدی و حیاتی داشت. به تناوب جامعه آن روز ایران با مشکلات بهداشتی و بیماری‌های عفونی و واگیردار روبرو بوده که انستیتو پاستور در خط مقدم مبارزه با این بیماری‌ها قرار داشت.

خدمات انستیتو پاستور، خیلی زود از یک ساختمان صرف تحقیقاتی به یک پناهگاه امن برای حفظ جان مردم تبدیل شد. در سال‌هایی که طاعون در غرب کشور شایع شده بود، تیم‌های تحقیقاتی این مجموعه به دل روستاها رفتند و پایگاه تحقیقاتی اکنلو در همدان، در دل یک روستای ایرانی، به یکی از مراکز مهم جهانی مطالعه طاعون تبدیل شد.

خدمات این مؤسسه در زمینه بهداشت و نجات بخشی جان مردم باعث شد پاستور به یکی از نام آشناترین موسسات و معتبرترین نام‌ها در ایران تبدیل شود.

انستیتو پاستور فرانسه تا سال‌ها نقش حمایتی پررنگ خود را نسبت به موسسه هم‌نامش در ایران حفظ کرد. از سال‌های ۱۳۱۸ تا ۱۳۲۴ بر اثر جنگ جهانی دوم رابطه انستیتو پاستور ایران با انستیتو پاستورپاریس قطع شد و به نوعی زمینه‌ساز استقلال این مجموعه از فرانسه شد.

@laserplasma

یک میلیارد سال


به گفته فین باریج، برای تغییر دائمی رنگ آسمان، باید دگرگونی شدیدی در ترکیب جو زمین رخ دهد.

او می‌گوید: «چنین اتفاقی در کوتاه‌مدت رخ نخواهد داد، مگر آن‌که فوق‌العاده بدشانس باشیم و شهاب‌سنگ عظیمی به ما برخورد کند که احتمال آن کم است.»

برآورد او این است که دست‌کم یک میلیارد سال دیگر تا پایانِ دورانِ آبی بودنِ آسمان زمان باقی است.

با پیر شدن خورشید، درخشش آن به تدریج افزایش خواهد یافت. آقای باریج می‌گوید حدود یک میلیارد سال دیگر، خورشید تقریبا ده درصد نور بیشتری نسبت به امروز از خود ساطع خواهد کرد.

او معتقد است: «این روند باعث گرم شدن زمین، از بین رفتن دی‌اکسید کربن در جو و در نهایت به جوش آمدن اقیانوس‌ها می‌شود.»

به گفته او احتمال دارد این فرایند مقادیر زیادی اکسیژن در جو آزاد کند و حتی برای مدتی کوتاه، رنگ آبی آسمان را غلیظ‌تر و درخشان‌تر سازد.

اما آقای باریج می‌گوید با از بین رفتن آن اکسیژن، آسمان تغییر خواهد کرد و به «جوی سفیدرنگ، متمایل به زرد، بسیار داغ و بیشتر شبیه به وضعیت سیاره ناهید» تبدیل خواهد شد.

در آینده‌ای دورتر - حدود پنج میلیارد سال دیگر - ذخیره سوخت خورشید تمام می‌شود و این ستاره با منبسط شدن، به یک غول سرخ تبدیل خواهد شد.

آقای باریج می‌گوید: «با به پایان رسیدن عمر زمین، اولین جزء اصلی، یعنی همان نور آبی خورشید را از دست می‌دهید.»

او ادامه می‌دهد: «با مرگ خورشید و انبساط آن به ستاره‌ای بسیار، بسیار سرخ و عظیم، هر آنچه از جو زمین باقی مانده باشد، به رنگ سرخ تند در خواهد آمد.»

«اما در آن زمان دیگر حیاتی باقی نمانده تا شاهد آن مرحله باشد. امیدوارم تا آن زمان، انسان‌ها به اعماق ستارگان رفته باشند تا در جایی دیگر، آسمان آبی دیگری بیابند.»

@laserplasma

آیا این رنگ برای همیشه باقی می‌ماند؟


در کوتاه‌مدت، رنگ آسمان آبی تغییری نخواهد کرد. هرچند آلودگی، آتش‌سوزی‌های گسترده، فوران‌های آتشفشانی و طوفان‌های گردوغبار می‌تواند به طور موقت رنگ آسمان را تغییر دهند، اما این اثرها گذرا هستند.

پس از فوران عظیم آتشفشان کراکاتوا در اندونزی در سال ۱۸۸۳، غروب‌های سرخ خیره‌کننده و حتی غروب‌های سبز و «ماه‌های آبی» مشاهده شد؛ پدیده‌هایی که احتمالا ناشی از ذراتی مانند سولفات‌ها و خاکستر در جو بود که نور را به شکلی متفاوت با حالت معمول پراکنده می‌کردند.

دکتر کلر رایدر، دانشیار هواشناسی در دانشگاه ردینگ بریتانیا، می‌گوید اثر کلی ذرات معلق در هوا (هواپخش‌ها) که شامل ذرات جامد یا نیمه‌جامد در جو هستند، به اندازه نسبی آن‌ها بستگی دارد.

او می‌گوید اگر این ذرات معلق همگی تقریبا هم‌اندازه باشند، به ویژه هنگام غروب، شاهد جلوه‌های رنگی بسیار شدیدی هستیم چرا که این ذرات پراکندگی نور را به شکلی مشابه و هم‌سو تقویت می‌کنند.

خانم رایدر توضیح می‌دهد: «زمانی که با طیفی از اندازه‌های مختلف ذرات سر و کار داریم، هر ذره بسته به اندازه‌اش با طول موجی خاص واکنش نشان می‌دهد و مجموعه‌ای از رنگ‌ها را پدید می‌آورد.» اگر این فرآیند هم‌زمان رخ دهد، ترکیب آن‌ها می‌تواند «غبار سفیدفام یا قهوه‌ای‌رنگی» ایجاد کند. این پدیده گاهی هنگام فوران‌های آتشفشانی، طوفان‌های شن و همچنین آلودگی هوا رخ می‌دهد.

او می‌گوید باید به این فکر کرد که تغییرات اقلیمی در آینده چگونه بر رنگ آسمان تاثیر خواهد گذاشت.

خانم رایدر می‌گوید «با افزایش دما، بخار آب بیشتری وارد جو خواهیم کرد» و این می‌تواند باعث شود ذرات معلق در اثر رطوبت متورم شوند، توانایی پراکندگی آن‌ها افزایش یابد و اثر سفید شدن آسمان تقویت شود.

او در عین حال اشاره می‌کند: «برعکس، اگر در آینده انتشار آلاینده‌ها کاهش یابد، ممکن است آسمان آبی‌تری داشته باشیم.»

اما تمامی این تغییرات در مقیاس زمان نجومی، چندان به چشم نمی‌آیند.


@laserplasma

آیا آسمان همیشه آبی بوده است؟


آسمان آبی‌رنگی که امروز می‌بینیم و می‌شناسیم، در تاریخ طولانی این سیاره پدیده‌ای نسبتا جدید به شمار می‌رود.

اگرچه راهی برای دانستن قطعی رنگ آسمان در گذشته وجود ندارد، اما دانشمندان احتمال می‌دهند که رنگ آن بسته به گازهای موجود در جو زمین در دوره‌های مختلف، تغییر کرده است.

زمانی که زمین حدود ۴/۵ میلیارد سال پیش شکل گرفت، سطح آن عمدتا گداخته بود. بر اساس یکی از نظریه‌ها، با سرد شدن سیاره، جو اولیه زمین عمدتا از گازهای ناشی از فوران‌های آتشفشانی و دیگر فعالیت‌های زمین‌شناختی مانند دی‌اکسید کربن و نیتروژن، همراه با مقادیر اندکی متان و مقدار بسیار ناچیزی اکسیژن تشکیل شده بود.

با گذشت زمان، حیات در قالب باکتری‌های اولیه روی زمین پدید آمد و مقدار زیادی متان به جو افزود. نور خورشید که به این متان می‌تابید، آن را به ترکیبات آلی پیچیده‌تری تبدیل می‌کرد که مه نارنجی‌رنگی در آسمان ایجاد می‌کرد؛ چیزی شبیه مه‌دود.

نقطه عطفی بزرگ حدود ۲/۴ میلیارد سال پیش و هم‌زمان با «رویداد بزرگ اکسیژنی» رخ داد؛ زمانی که موجودات اولیه‌ای به نام سیانوباکتری‌ها با استفاده از فتوسنتز، نور خورشید را به انرژی تبدیل کردند و در این فرایند مقدار زیادی اکسیژن آزاد نمودند.

اکسیژن به تدریج در جو انباشته شد و مه‌های پدیدآمده از متان را از میان برد. با شکل‌گیری جو امروزی، آسمان به رنگ آبی که امروزه می‌شناسیم درآمد.

@laserplasma

سیاره‌های دیگر 🪐✨

به گفته فین باریج، آسمان آبی و روشن زمین در منظومه شمسی پدیده‌ای منحصربه‌فرد است. 🌍💙 هرچند گمان می‌رود برخی سیاره‌ها مانند مشتری دارای لایه بالایی کم‌رنگی از آبی باشند که تا حدی شبیه جو زمین است، اما این رنگ به‌مراتب کم‌فروغ‌تر است. 🪐

سیاره مشتری فاصله بیشتری از خورشید دارد و تنها حدود چهار درصد نوری را دریافت می‌کند که به زمین می‌رسد. آقای باریج می‌گوید: «بنابراین آن آسمان آبی شفاف و دل‌انگیزی را که روی زمین می‌بینیم، آنجا نخواهید داشت.» 👁️✨

در برخی سیاره‌ها، وضعیت کاملا متفاوت است. 🔄
مریخ تنها جوی نازک دارد، بنابراین پراکندگی رایلی در آن چندان رخ نمی‌دهد. 🚫🌫️ در عوض، ذرات فراوان گرد و غبار آن — که از مولکول‌های نیتروژن و اکسیژن جو زمین بزرگ‌ترند — نور را به شکل متفاوتی پراکنده می‌کنند. 🌪️🧪

این فرایند «پراکندگی می» نام دارد و نتیجه آن آسمانی سرخ یا زردفام با غروب‌هایی آبی‌رنگ است. 🌅🔴

@laserplasma

آیا رنگ آسمان همیشه آبی باقی خواهد ماند؟
آسمان آبی چیزی است که بسیاری از ما آن را بدیهی می‌دانیم.

به گفته فین باریج، رابط علمی در رصدخانه سلطنتی گرینیچ در بریتانیا، دو عامل اصلی باعث می‌شود آسمان در طول روز آبی به نظر برسد.

نخست خورشید است. نور معمولی خورشید سفید است، یعنی همه رنگ‌های رنگین‌کمان - قرمز، زرد، سبز و آبی - را در خود دارد.

عامل دوم ترکیب جو زمین است. آسمان حاوی تعداد بسیار زیادی ذرات ریز مانند نیتروژن، اکسیژن و بخار آب است که نور را در جهات مختلف پراکنده می‌کنند.
نور آبی طول موج کوتاه‌تری نسبت به اکثر رنگهای دیگر دارد.به همین دلیل بیشتر پراکنده می‌شود و آسمان را با رنگ آبی پر میکند.
این فرایند به افتخار لرد ریلی، فیزیک‌دان بریتانیایی، «پراکندگی ریلی» نامیده می‌شود.

هنگام طلوع و غروب خورشید، نور خورشید باید مسیر طولانی‌تری را در جو طی کند، زیرا خورشید در افق پایین‌تر قرار دارد.

در این شرایط، نور آبی آن‌قدر پراکنده می‌شود که از مسیر دید ما منحرف میشود. در نتیجه، رنگ‌های قرمز و نارنجی که کمتر پراکنده می‌شوند به چشم ما می‌رسند و صحنه‌های زیبایی را پدید می‌آورند.

@laserplasma

‼️تلگرام دقایقی پیش اپدیت جدید داد. روزی یک‌استوری‌هم میتونید بزارید بدون داشتن پریمیوم. قبلااین‌امکان‌فقط تو شماره‌های خارجی بود ولی الان تو شماره های ایرانی هم میشه گذاشت.

قابلیت های آپدیت جدید تلگرام:

۱. عوض شدن تم کلی برنامه
۲. قابلیت گذاشتن روزانه یک استوری برای تمام کاربران ایرانی
۳. اگر مالک یه گروه یا کانال لفت بده، بعد از یک هفته قدیمی‌ترین ادمین مالک میشه.



@laserplasma