چگونه از پرواز جا بمانیم؟

مسافری را تصور کنید که می‌خواهد به پروازش برسد و دیر کرده، در ترافیک گیر کرده، عرق از سر و رویش سرازیر و به شدت مضطرب است. در سالن انتظار فرودگاه متوجه می‌شود که هواپیما حرکت کرده و از پرواز جا مانده است. اگر شماره پروازش ۷۵۲ هواپیمایی اکراین می‌بود، چه حالی باید بهش دست می‌داد؟ خوشحال باشد که جان به سلامت برده؟ یا بهت زده از بروز چنین فاجعه‎ای به آسمان خیره بماند؟ به نظرم حس درماندگی بهترین توصیف برای چنین فردی است.

در این پرواز ذخیره فکری جامعه بشری بود که از دست رفت. هدف از پرورش و تربیت افرادی که در این پرواز از دست رفتند، این بود که هواپیمای جامعه بشری را دائما با تحقیق و پژوهش یا کار و تلاش و ابتکار در حال پرواز و ایمن نگه دارند. برخلاف هواپیمایی که مطمئنیم سقوط می‌کند و باید خوش شانس باشیم که به پروازش نرسیم، هیچ جامعه‎ای از پرواز هواپیمای توسعه نباید جا بماند.

کادر پروازی هواپیمای توسعه جوانان هستند و در این هواپیما برای هیچ خلبان کارکشته‎ای جای دائمی وجود ندارد و باید در فرصت مناسب با تربیت جانشینی مناسب از جا بلند شود. ایران با توجه به ترکیب جمعیتی جوانش در این لحظه در بهترین شرایط برای بهره‌وری از کادر پروازیِ سال‌های آتی خود است، اما خدمه پرواز نیاز به مراقبت، تربیت و از همه مهم‌تر امید و دورنمای روشن از آینده دارد، در غیر این صورت، توان بالقوه جمعیت جوان کشور ما از دست خواهد رفت و جامعه پیر سی چهل سال آینده کادر پروازی به اندازه کافی نخواهد داشت که هواپیمای توسعه را در حال پرواز نگه دارد. از این بابت چند نشانه نگران کننده دیده می‎شود:
👈متخصصین و دانشمندان از دست رفته در هواپیمای اکراین مشتی از خرواری بودند که رضا فرجی دانا در زمان معرفی به مجلس از آن سخن راند و علیرغم تمامی استدلال‌های منطقیش رای اعتماد نگرفت.
👈از ۱۰.۵ میلیون جوان ۱۵ تا ۲۴ ساله، سی درصدشان مشغول به هیچ کاری نیستند؛ یعنی هیچ افقی برای پرواز در جلوی چشمشان نیست (گزارش مهدی عبداللهی با عنوان این بمب ساعتی را جدی بگیریم! روزنامه فرهیختگان یکشنبه ۱۰ آذر ۱۳۹۸).
👈هجوم دانش آموزان کنکوری به گروه علوم تجربی (بیش از ۵۰ درصد) و کاهش متقاضیان رشته‌های علوم انسانی و ریاضی، که به نوعی ممکن است متاثر از طرح تحول سلامتِ وزارت بهداشت در روانشناسی جامعه باشد. با این حال، همین طرح هم موثر واقع نشده است و به گزارش دکتر حمید اکبری؛ قائم مقام معاونت آموزشی وزارت بهداشت ما در آینده پزشک بیکار در کشور بسیار خواهیم داشت همان گونه که اکنون پزشکان بیکار بسیاری داریم که مشغول به کار نیستند و ترجیح داده‌اند به جای پرداختن به کار پزشکی در مشاغل غیر مرتبط فعال شوند. زمانی که پزشک زیاد باشد و نتواند در شهر مورد نظرش درآمد خوبی داشته باشد، در مکان دیگر شغل پزشکی خود را ادامه می‌دهد که بر این اساس می‌توان گفت: مشکل کنونی ما کم بودن پزشک نیست بلکه علت عدم توسعه‌یافتگی مناطق است که پزشک را از رفتن خود و خانواده‌اش به این مناطق منصرف می‌کند (ایسنا، چهارشنبه ۹ مرداد ۱۳۹۸ کد خبر (۹۸۰۵۰۹۰۴۳۹۷). اگر رشته‌های گروه پزشکی را گل سر سبد اشتغال مطابق مفهومی که در اجتماع رایج است بدانیم، با این حساب علاوه بر آن سی درصدی که مشغول به هیچ کاری نیست، بقیه هم بیشتر پروازی کار خواهند کرد، در حالی که خانواده و فرزند را در شهرهای بزرگ اسکان می‌دهند، بین محل خدمت و سکونت رفت و آمد خواهند کرد. در دانشگاه می‌گویند استاد پروازی کیفیت ندارد. بهره‎وری متخصص پروازی هم که با جامعه هدف جوش نخورد و در دل آن زندگی نکند، در دراز مدت قابل توجه نخواهد بود. به این ترتیب شکاف توسعه عمیق خواهد ماند و ایران چون کاخی خواهد ماند که فقط چند اتاقش قابل سکونت خواهد بود و اتاق اول، یعنی تهران، هم فاصله زیادی با سایر اتاق‌های قابل سکونت یعنی مشهد و اصفهان و تبریز و شیراز و رشت خواهد داشت. پدیده ماشین خوابی در تهران و فرار مغزها هم از نشانه‌هایش است.

زندگی پزشکی به نام دکتر عبدالجلیل غیادی در منطقه راز و جرگلان که علاوه بر بهداشت منطقه، صنعت پرورش اسب، صنایع دستی و در کل اقتصاد و فرهنگ منطقه را متحول کرده، هم برای جوانانِ متخصص در رشته‌های مختلف، و هم برای رشته‎های گوناگون علوم انسانی به ویژه علوم تربیتی تجربه‌ای قابل مطالعه‌ است. مایه تاسف است که جای جوانانی که در دهه‌های ۳۰ تا ۶۰ شمسی سودایِشان "فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم" بود را نسلی بگیرد که انگیزه‎ای برای بهبود امور کشوری و حتی شخصی در خود احساس نمی‎کند.

جوانانمان نیاز به بارقه امیدبخشی از آینده، زندگی و اشتغال دارند. با روند فعلی برای جا ماندن از پرواز هیچ کم نداریم.

کامران شریفی، دانشکده دامپزشکی دانشگاه فردوسی مشهد، ۹۸/۱۰/۲۹

https://t.me/ksharifiRRB