🇦🇫 افغانستان چهار سال پس از طالبان
بعنوان کسی که بیش از یکسال از عمر خود را در افغانستان پساطالبان زیسته و از نزدیک با سران آنها نیز گفتگو داشته، دوست داشتم در پنجمین سالگرد روی کار آمدن دولت جدید بر این کشور نکاتی را بیان کنم. یادمان هست که موضوع طالبان در ایران محل نزاع جدی شد و چه حرفها که زده نشد اما حالا آرامش هست و جای تأمل!
عملکرد آمریکا و دولت های قومی دست نشانده او در افغانستان به نحوی بود که کسی انگیزه دفاع از او را نداشت لذا در یک شگفتی، این حکومت به سرعت سقوط کرد و حتی آمریکا هم نتوانست بخشی از تجهیزات خود را خارج کند. آخرین انتخابات در این کشور در دوران موسوم به جمهوریت با رای بسیار پایین مردم مواجه شد!
موسسه سیگار آمریکا که وظیفه نظارت بر بازسازی افغانستان را بر عهده داشت بعدا گزارشی منتشر کرد که در آن اعتراف کرد که نتوانسته درک درستی از جامعه سنتی این کشور داشته باشد و در ایجاد فرآیندهای مدرن عجله کرده است. توسعه مظاهر فساد اخلاق و البته فساد فراگیر سیاسیون قومی که فقط به منافع خود می اندیشیدند، جامعه بشدت سنتی افغانستان را از اصلاح آن حکومت ناامید کرد.
تصور عمومی اکثر ایرانیان آن بود که طالبان، نیروی دست نشانده پاکستان است. حال آنکه کسی به تحولات این دو دهه و البته نقش ایران در استقلال بخشی به این جریان توجه نداشت. خیلی زود معلوم شد که تصور مذکور دقیق نبوده است. از همین رو حکومت سرپرست 2021 با حکومت 2001 تفاوت های سیاسی جدی داشت و روابط خود را با هند نیز توسعه بخشید! برخی در ایران صرفا مقالات آمریکایی درباره طالبان و شبکه حقانی را بازگو می کردند حال آنکه فرصت شناخت میدانی مهیا بود.
رویکرد ملی گرایانه در پشتون ها پررنگ است. آنها خود را عملا صاحبان تاریخی افغانستان می دانند لذا با وجود نیاز فراوان به کمک های مالی در میراث دولتی که عمده بودجه آن را کمک های خارجی شکل می داد، حاضر به بازگشت آمریکا در پایگاه بگرام نشد و آنرا خاک خود اعلام کرد.
با این حال، اقدامات طالب در حوزه شهری، زیرساختی، صنعتی و کشاورزی خیره کننده بود تا جایی که مورد توجه ناظران غربی نیز قرار گرفت. با اینکه بر اساس گزارش بی بی سی، کشت خشخاش به صفر میل کرد ولی جذب سرمایه خارجی از چین و روسیه و توسعه روابط با کشورهای آسیای میانه به خوبی جلو رفت.
مهمترین اشکال طالبان در حوزه آزادی های سیاسی و زنان بود. عجیب اینکه نگارنده، در گفتگو با بسیاری از چهره های آنان متوجه نارضایتی شان از بسته بودن مدارس و دانشگاهها برای زنان شد ولی معلوم بود که جریانات سنتی قدرتمندی از علمای موثر، مانع هستند! این در حالی بود و هست که در ابتدای کار، وزیر امر به معروف و نهی از منکر آنان اعلام کرد، چیزی را که خدا حلال کرده ما نمی توانیم حرام کنیم و تحصیل زنان آغاز خواهد شد ولی به وعده وفا نشد! البته طالبان در برخی موضوعات مثل مسائل پزشکی بانوان رویکرد متفاوتی دارد و مدیریت چند بیمارستان در این کشور به زنان پزشک واگذار شده است.
در حوزه آزادی های مذهبی نیز ماجرا برای جامعه ایرانی حساس بود. نگارنده همان ابتدا در گفتگویی مفصل با علی علیزاده درباره وضعیت طالبان نکاتی را گفتم از جمله اینکه آنان یک جریان متشدد مذهبی قومی هستند که طبیعی است با بسیاری از عقاید و رفتارهای شیعیان، موافق نباشند ولی دیدیم که برای حفظ امنیت مساجد شیعیان دهها شهید دادند و جریانات تکفیری را بشدت سرکوب نمودند که دیگر شاهد انفجارات هفتگی تلخ نیستیم. در حوزه امنیت عمومی هم که وضعیت نسبت به قبل خیلی بهبود یافته است. گرچه در برخی نقاط سخت گیری هایی بر شیعیان انجام شد و فشارهای ناروایی آمد ولی چنانچه برخی تبلیغ می کردند به کشتار نیانجامید.
برخی انتظار داشتند جمهوری اسلامی با حکومت جدید درگیر شده و از معارضان مسلح حمایت نماید. معارضانی که در مدت بسیار کوتاهی ناپدید شدند و معلوم شد فیک بودند و فقط برخی بوق های ایرانی به آنها هویت بخشیده بودند! الحمدلله ایران وارد درگیری های قومی آنجا نشد و سیاست مستقل خود را اتخاذ کرد. امروز هم تعامل با این کشور، باعث شده که ما براحتی در میانه جنگی سخت، از مرزهای شرقی خود در امان باشیم.
باید مراقب احساساتی شدن بود و در عین حال، منافع مردم را دید. طالبان نقطه ضعف های بسیار جدی دارد ولی یک واقعیت غیر قابل انکار است که باید تلاش کرد به سمت مصلحت جامعه افغانستان سوق داده شود. بدترین نسخه برای این کشور، جنگ و ناامنی است که اثر مستقیم آن بر کشورهای همسایه هم ناگوار خواهد بود.
📍
@komeilialireza