اگر مذاکرات ایران و آمریکا را در چارچوب معما امنیت بازخوانی کنیم، تصویر منسجم‌تری از چرایی بن‌بست‌ها و نوسان‌های مداوم آن به دست می‌آید. در این چارچوب، مسئله اصلی نه فقدان حسن نيت است و نه لزوماً خصومت ذاتی طرفین، بلکه مسئله گرفتار بودن دو طرف در چرخه‌ای است که هر کنش معطوف به امنیت، ناخواسته ناامنی طرف مقابل را تشدید می‌کند و او را به واکنش متقابل سوق می دهد.
زیرا از سویی ایران خود را در محیطی می‌بیند که از نظر تاریخی و ژئوپلیتیکی ناامن است، بطوریکه تجربه جنگ، تحریم‌های گسترده، تهدیدات مکرر نظامی و مشاهده سرنوشت دولت‌هایی که فاقد بازدارندگی بودند، باعث شده برنامه هسته‌ای غیر نظامی برای تهران تضمین کننده یک امنیت نسبی باشد، اما همین امر از منظر آمریکا به‌عنوان نزدیک شدن به آستانه تسلیحاتی تعبیر می‌شود؛ یعنی همان نقطه‌ای که نیت‌ها نامرئی‌ می شوند و تنها توانمندی‌ها دیده شوند.
در سوی دیگر، آمریکا نیز سیاست فشار، تحریم و مهار را بخشی از راهبرد امنیتی خود می‌داند، اما این سیاست‌ها در تهران نه به‌عنوان ابزار مدیریت تهدید، بلکه به‌مثابه تلاشی برای تضعیف ساختاری و حتی تغییر حکومت تعبیر می‌شوند. به این ترتیب، هرچه واشنگتن فشار را افزایش می‌دهد تا احساس امنیت بیشتری کند، ایران احساس ناامنی بیشتری می‌کند و به اقداماتی روی می‌آورد که خود به تشدید نگرانی آمریکا می‌انجامد.
و مذاکرات دقیقاً در دل این چرخه شکل می‌گیرند و به همین دلیل هم ذاتاً شکننده‌ است. زیرا مسئله محوری، بحران «تعهد معتبر» است. بطوریکه ایران با تجربه خروج آمریکا از برجام، توافق را بدون تضمین پایدار بی‌معنا می‌داند. آمریکا نیز نگران است که هرگونه کاهش فشار، به تثبیت توانمندی‌هایی تهران ختم شود، همین بی‌اعتمادی دوطرفه هم باعث شده هر امتیاز، نه به‌عنوان گام اعتمادساز، بلکه به‌عنوان ریسک امنیتی دیده شود.
در نتیجه، مذاکرات بیش از آنکه معطوف به حل نهایی اختلاف باشند، به ابزاری برای مدیریت موقت بحران تبدیل شده‌اند. هدف ضمنی، نه رسیدن به آشتی راهبردی، بلکه جلوگیری از تشدید تنش، خرید زمان و کاهش احتمال خطای محاسباتی است. از این منظر، توافق‌های احتمالی ذاتاً محدود، مشروط و ناپایدار هستند، زیرا هیچ‌یک از طرفین حاضر نیست ابزارهای اصلی امنیتی خود را واگذار کند.
در مجموع وضعیت فعلی بیش از آنکه محصول بدخواهی طرفین باشد، نتیجه ساختاری است که در آن هر دو طرف برای افزایش امنیت خود، ناخواسته به ناامن‌تر شدن محیط مشترک کمک می‌کنند. تا زمانی که این ساختار بی‌اعتمادی تغییر نکند، مذاکرات نه راه خروج از بحران، بلکه صرفاً خرید وقت خواهد بود.
@katechon6