سقوط دولت ساسانی از نظر بسیاری یک گسست بود گسستی که طلیعه اش بقول زرین کوب دو قرن سکوت شد اما در پس این سکوت، شاهد ظهور و بروز جنبش هایی در گوشه و کنار جغرافیای ایران بودیم جنبش هایی هر چند در ابعادی محلی و با قالبی سیاسی اما با این حال این جنبش های مقاومت بیش از هر چیز ماهیتی مذهبی داشتند و مبتنی بودن بر تداوم یک نظام الهیاتی منحصربفرد گنوسی که بیشتر از آنکه وامدار دین زرتشتی باشد قرائتی بود بعضاً التقاطی با رگه های آخرالزمانی از آیین های مانوی و مزدکی و در این میان تفاوت چندانی هم بین بومسلمیه سیاهپوش با مقنع سپید جامه یا بابک سرخ جامه نبود، در واقع همه آنها را می توان ذیل یک سر فصل جمع کرد، خرم دینی, آیینی که شاید بخاطر سرکوب های خشن خلفای عباسی و تاریخ نگاری های مغرضانه مورخان عرب رنگ تحریف و فراموشی به خود گرفته باشد اما با این حال نشانه هایی از آن را حتی می توان در مذهب امروز ایرانیان( تشیع ) یافت و این کتاب روایتی است از این مقاومت و تداوم.
@katechon6