[جنآس]

MooVan – Shajarian x Olafur Arnalds | Dela Khamooshi Chera

بلوغ یعنی به اجتهاد و نظر خود رسیدن،
صدای داوری ضمیر و ذهن خویش را شنیدن
و از دنباله روی کورانه از عرف، سنت، مرجعیت‌های فکری و دینی و اقتدارهای سیاسی و اجتماعی بازایستادن.

کانت بر «خودخواسته» بودن نابالغی، از آنرو تأکید میکند که نابالغی را: نه نتیجه کم دانشی, بلکه حاصل ضعف اراده می‌انگارد
و کسب دانش بسیار را، به خودی خود، درمانی برای نابالغی نمی شناسد.

#هانا_آرنت | انسان ها در عصر ظلمت، پیشگفتار

✅️ رسانه علوم انسانی [جنآس] | #بیندیش

معیار دوم: اقتصادی:
توی اقتصاد یک اصطلاح هست به اسم هزینه - فایده
این مقوله اینجا هم صادقه
مسئله باید به شکل بهینه در مقایسه با میزان سود و هزینه حل بشه

اما اینجا معیار سوم مهمه: دقت:
برای اینکه به اون نتیجه مطلوب و خاص برسیم باید میزان مشخصی از دقت رو داشته باشیم. اگر از دقت کاسته بشه ممکنه کیفیت انطباقی پایین بیاد و احتمال بقا رو کاهش بده. نتیجتا اینجا یک تحلیل خیلی پیچیده داریم که توسط مغز حل میشه.

معیار نهایی: پایایی:
ایفای مطلوب عملکرد، در بافت هایی که یک انطباق خاص، برای عمل در اونها طراحی شده. هماهنگی عصب و عضله و غیره و ذالک.

حاصل جمع این معیارها باعث میشه یک عملکرد خاصیت انطباقی داشته باشه یا خیر
اگر داشته باشد - به نسل بعد ارزانی داشته میشود
در غیر این صورت حذف میشه

در نچرال سلکشن یا انتخاب طبیعی یا تکامل یا فرگشت یا هرچی که بگیم، یک مسئله ای داریم به اسم انطباق یا اصطلاحا آداپتیشن
توی مقوله انطباق چند معیار داریم تا کارکرد یک انطباق رو با توجه به اونها بسنجیم:

معیار اول: کارایی:
هر انطباقی باید بتونه به شکل ماهرانه ای عملکرد خودش رو در بهترین حالت انجام بده تا ارزش انطباقی داشته باشه!
نمونه "این واترمن" در کتاب دیوید ایگلمن کسی بود که یک مقدار خیلی کمی از اون عملکرد انطباقی کار نمیکرد. ما در عضلاتمون سلول های عصبی داریم که به ما کمک میکنن با چشم بسته بتونیم موقعیت اعضای بدنمون رو حدس بزنیم. مثلا چشممون رو ببندیم و بفهمیم دست راستمون بالا تر از دست چپمون قرار گرفته. ایان واترمن در قسمت پا حس عمقی نداشت. نتیجتا باید با تمرکز قدم برمیداشت و حواسش جمع میبود. در حین راه رفتن اگر محرکی باعث میشد تا حواسش پرت بشه منجر به این میشد تا اون زمین بخوره. این که میتونیم با سرعت زیادی بدون به هم ریختن تعادل بدوییم و یا اسکیت سواری کنیم ناشی از عملکرد خوب کارکرد های انطباقیه.

در کتاب روانشناسی تکاملی دیوید باس سه دیدگاه اصلی که برای توضیح اینکه موجودات زنده و ویژگی‌هایشان از کجا آمده‌اند مطرح میشه:

🟡آفرینش‌باوری / طرح هوشمند
ایده‌اش خیلی ساده است: موجودات زنده و ویژگی‌های پیچیده‌شان، توسط یک موجود هوشمند و آگاه طراحی و ساخته شده‌اند.

مثلاً اگر بپرسیم «چرا چشم این‌قدر پیچیده است؟»، پاسخ این دیدگاه این است که چون یک طراح هوشمند آن را طراحی کرده.

نکته‌ای که کتاب می‌گوید این است که این دیدگاه را نمی‌شود مثل یک نظریهٔ علمی معمولی آزمایش کرد. یعنی نمی‌توان از آن پیش‌بینی‌های مشخصی استخراج کرد و بعد با آزمایش دید که درست درآمده‌اند یا نه.

🟡نظریهٔ بذرافشانی (Panspermia)
اینجا بحث کمی متفاوت است.
این نظریه می‌گوید شاید حیات اصلاً روی زمین شروع نشده باشد و از جای دیگری به زمین رسیده باشد.
مثلاً ممکن است مواد اولیهٔ حیات یا حتی شکل‌های ساده‌ای از حیات، توسط شهاب‌سنگ‌ها به زمین رسیده باشند. در بعضی روایت‌های این نظریه هم گفته می‌شود شاید موجودات هوشمند فرازمینی حیات را به زمین منتقل کرده باشند.
اما فرض کنیم حیات واقعاً از یک سیارهٔ دیگر به زمین آمده. خب، خود حیات در آن سیاره چطور به وجود آمده؟
پس این نظریه بیشتر می‌تواند دربارهٔ چگونگی رسیدن حیات به زمین صحبت کنه نه اینکه لزوماً توضیح بده اولین حیات چطور به وجود آمده.

🟡تکامل از راه انتخاب طبیعی
برای فهم انتخاب طبیعی، اول باید یک نکته ساده را در نظر بگیریم: افراد یک گونه کاملاً شبیه هم نیستند. مثلاً ممکن است بین افراد یک جمعیت در اندازه بدن، رنگ، مقاومت در برابر بیماری یا توانایی تحمل گرما و سرما تفاوت‌هایی وجود داشته باشد. بخشی از این تفاوت‌ها هم می‌تواند ارثی باشد و به نسل بعد منتقل شود.
حالا فرض کنید در یک محیط، یک ویژگی خاص به فرد کمک کند که بهتر زنده بماند و بتواند فرزندان بیشتری داشته باشد. در این صورت، آن فرد شانس بیشتری دارد که آن ویژگی را به نسل بعد منتقل کند.
اگر این اتفاق فقط یک‌بار رخ دهد، تغییر چندانی ایجاد نمی‌شود؛ اما اگر در طول نسل‌های بسیار زیاد بارها تکرار شود، آن ویژگی می‌تواند کم‌کم در جمعیت رایج‌تر شود.
مثلاً پینهٔ پا را در نظر بگیرید. پا مرتب تحت فشار و اصطکاک قرار می‌گیرد و پوست برای مقابله با این فشار ضخیم‌تر می‌شود. در گذشته هم احتمالاً تفاوت‌هایی بین افراد وجود داشته که باعث می‌شده بعضی‌ها در برابر آسیب و فرسایش پا مقاومت بیشتری داشته باشند. اگر این تفاوت‌ها ارثی بوده و به بقا و تولیدمثل کمک می‌کرده، در طول نسل‌های متعدد می‌توانسته‌اند بیشتر در جمعیت باقی بمانند.


✅️رسانه علوم انسانی [جنآس] | #بیندیش

🧬فرض بکنیم امشب بر همه اثبات بشه که خدایی وجود نداره.
از صبح شنبه چه چیزی در شما تغییر میکنه؟

اندکی تأمل کنید و در کامنت بنویسید.

✅️رسانه علوم انسانی [جنآس] | #بیندیش

در نهایت:

⁉️مهم‌ترین پرسش یا تردیدی که دربارهٔ روان‌شناسی تکاملی دارید چیست؟

🔽در قسمت کامنت ها پاسخ بدید

▶️ ویدیوهای امیدبخش در یوتیوب، افسردگیِ لحظه‌ای را کم می‌کنند.

افسردگی میلیون‌ها نفر را درگیر کرده، اما بسیاری به‌خاطر هزینه، دسترسی محدود و انگ اجتماعی هیچ‌وقت به درمان رسمی نمی‌رسند. Karina Petrova و همکاران پرسیدند: آیا محتوای روزمره‌ی آنلاین می‌تواند کمک کوچکی باشد؟

آنها 385 بزرگسال به‌صورت تصادفی دو گروه شدند. یک گروه حدود ۱۰ دقیقه ویدیوهای «امیدبخش» یوتیوب دید (داستان رشد فردی، غلبه بر سختی، پیگیری هدف). گروه دیگر ویدیوهای مثبت اما بدون مضمون امید دید (طنز، سرگرمی، لحظه‌های خوشایند). ویدیوهای امیدبخش بر اساس احساسات «انتظار» و «اعتماد» در کامنت‌های بینندگان انتخاب شدند.

📈 یافته‌ها
گروه ویدیوهای امیدبخش، افسردگی لحظه‌ای کمتری گزارش کرد.
این اثر برای افراد با افسردگی شدید هم مثل افراد با علائم خفیف دیده شد.
افزایش هیجان‌های مثبت حدود یک‌چهارم این کاهش را توضیح داد.
«عاملیت‌اندیشی» (انگیزه‌ی درونی برای دنبال کردن هدف) بالا رفت و حدود ۱۵٪ از بهبود را توضیح داد.

🔹 اما:
«مسیراندیشی» (توانایی ساختن برنامه‌ی مشخص برای رسیدن به هدف) بهتر نشد. احتمالاً این مهارت به مداخله‌ی بلندمدت نیاز دارد.
هیجان‌های منفی هم کم نشد. ویدیو احساس خوب را بالا می‌برد، اما نشخوار فکری را از بین نمی‌برد.

Brief exposure to uplifting YouTube clips eases depressive feelings

✅️رسانه علوم انسانی [جنآس] | #بیندیش

👼 بوی پدر، مغز بچه رو با آدم‌های غریبه هماهنگ می‌کنه!

وقتی دو نفر با هم تعامل می‌کنن، موج‌های مغزشون کم‌کم با هم هم‌ریتم می‌شه. بهش می‌گن «هم‌زمانی یا سینکرونی بین‌مغزی»، و برای نوزادها یه ابزار مهمه تا مغز در حال رشدشون رو با محیط اجتماعی کوک کنن. قبلاً معلوم شده بود بوی مادر نوزاد رو آروم می‌کنه و هم‌زمانی مغزیش با آدم‌های غریبه رو بالا می‌بره. ولی بوی پدر تقریباً دست‌نخورده مونده بود. پدرها معمولاً بازی‌های پرانرژی‌تری دارن و بچه رو به کاوش و کنجکاوی هل می‌دن، پس جا داشت ببینیم بوی اونا چه کاری می‌کنه.

تیم یاارا اندولت-شاپیرا از دانشگاه رایشمن اسرائیل سراغ ۴۰ نوزاد ۵ تا ۱۲ ماهه و پدرهاشون رفت. پدرها دو شب پشت‌سرهم یه تی‌شرت پنبه‌ای می‌پوشیدن (بدون صابون و دئودورانت و شامپوی معطر) تا بوی بدنشون روش بمونه. بعد با EEG مغز بچه و بزرگسال رو هم‌زمان ثبت کردن. اول معلوم شد مغز نوزادها با پدر خودشون هماهنگ‌تر از یه مرد غریبه است. بعد نوبت بازی اصلی بود: بچه‌ها با همون مرد غریبه تعامل کردن، یه بار در حضور تی‌شرت پدر و یه بار با یه تی‌شرت تمیز.

💛نتیجه جالب بود: با بوی پدر، هماهنگی مغز بچه و آدم غریبه تقریباً به اندازه‌ی هماهنگی با خود پدر بالا رفت و بچه‌ها بیشتر می‌خندیدن و صدا درمیاوردن و سرحال‌تر بودن. انگار بوی پدر یه جور «حضور نمادین» بود که مغز بچه رو برای باز شدن به روی یه آدم جدید آماده می‌کرد.
نکته‌ی جالب‌تر اینه که اثرش به پدر بودن بیولوژیک گره نخورده بود، به درگیر بودن توی بزرگ کردن بچه گره خورده بود. بچه‌هایی که پدرشون تو کارهای روزمره‌ی مراقبت بیشتر دخیل بود، با بوی پدر هماهنگی مغزی بیشتری نشون دادن. یعنی این سیگنال بو احتمالاً از «تجربه‌ی با هم بودن» ساخته می‌شه، نه صرفاً از ژن.

البته مطالعه کوچیکه و چند احتیاط هم داره. دامنه‌ی سنی بچه‌ها پهنه و موج آلفا هنوز تو همین دوره در حال رشده. گروه کنترل هم یه تی‌شرت تمیز بوده، پس نمی‌شه قطعی گفت بچه‌ها به بوی خاص پدرشون واکنش دادن یا به هر بوی انسانی. محققا می‌خوان ببینن این اثر در بچه‌هایی که احتمال اوتیسم بالاتری دارن هم دیده می‌شه یا نه، چون شاید بوهای اجتماعی بتونن به ساخته شدن ارتباط عصبی کمک کنن.

📄 Scent of a father: Paternal body odors boost interbrain synchrony
Science Advances

✅️رسانه علوم انسانی [جنآس] | #بیندیش

❤️ آیا روابط عاشقانه برای مردان مهم‌تر از زنان است؟

پژوهشی جدید از William Costello، Andrew G. Thomas، Tania Reynolds و David Buss در Behavioral and Brain Sciences، این پرسش را از منظر روان‌شناسی تکاملی بررسی می‌کند:
آیا مردان در مقایسه با زنان، وابستگی بیشتری به داشتن یک رابطهٔ عاشقانه دارند؟

نویسندگان برای بررسی این پرسش به چند الگو اشاره می‌کنند؛ از جمله عاشق‌شدن، آغاز جدایی، ازدواج مجدد و پیامدهای مجردماندن.

یکی از استدلال‌های مطرح‌شده این است که ممکن است روابط عاشقانه برای مردان کارکردهایی داشته باشند که فراتر از صمیمیت عاطفی است. در برخی شرایط، شریک عاطفی می‌تواند منبع حمایت اجتماعی، پیوندهای اجتماعی و دسترسی به منابع باشد. از این منظر، هزینه‌های از دست دادن رابطه ممکن است برای دو جنس یکسان نباشد.

نویسندگان همچنین به تفاوت‌های احتمالی در راهبردهای جفت‌یابی اشاره می‌کنند. از دیدگاه تکاملی، اگر هزینه‌ها و منافع تولیدمثل برای زنان و مردان در طول تاریخ تکاملی متفاوت بوده باشد، می‌توان انتظار داشت که برخی پیامدهای روان‌شناختی رابطه نیز متفاوت باشند.

🟡پرسش اصلی این است که آیا داشتن و حفظ یک رابطهٔ عاشقانه برای بهزیستی و زندگی اجتماعی مردان، در برخی ابعاد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند یا خیر.

نویسندگان برای این دیدگاه به چند الگو اشاره می‌کنند؛ از جمله اینکه مردان ممکن است در برخی شرایط پس از پایان رابطه، تمایل بیشتری به ازدواج مجدد نشان دهند و مجردماندن برای آنان در برخی شاخص‌ها پیامدهای متفاوتی داشته باشد.

بااین‌حال، این تبیین محل مناقشه است. در همان شمارهٔ Behavioral and Brain Sciences پژوهشگران دیگری استدلال کرده‌اند که نمی‌توان از این شواهد به یک نتیجهٔ کلی دربارهٔ «اهمیت بیشتر روابط برای مردان» رسید و عواملی مانند فرهنگ، کیفیت رابطه، حمایت اجتماعی، انگیزه‌های فردی و شرایط اقتصادی ـ اجتماعی نیز باید در نظر گرفته شوند.

Do romantic relationships matter more to men than to women? An evolutionary psychology perspective
Costello, Thomas, Reynolds & Buss — 2026, Behavioral and Brain Sciences

✅️رسانه علوم انسانی [جنآس] | #بیندیش

🟠پادکست فلسفه علم | هوش مصنوعی - گفتگو با ابوطالب صفدری | بخش دوم

آیا ماشین می‌تواند آگاه باشد؟
اگر روزی چنین شود، نسبت ما با آن چه خواهد بود؟

در این قسمت، گفت‌وگو به حوزهٔ تخصصی صفدری در فلسفهٔ هوش مصنوعی می‌رسد؛ جایی در تقاطع پدیدارشناسی، بدن‌مندی و هوش مصنوعی.
از تمایز انسان و ماشین و چگونگی ارتباط میان آن‌ها سخن می‌گوییم و به پرسش‌هایی بنیادین دربارهٔ نقش تجربهٔ بدن‌مند در آگاهی و هوش و امکان ظهور نوعی آگاهی در سامانه‌های هوش مصنوعی می‌پردازیم.
اما یکی از مباحث محوری این گفت‌وگو، مفهومی است که صفدری در ادبیات این حوزه پیشنهاد کرده است: Otheroid.

در برخی نظریه‌های موجود، اعتماد عمدتاً بر مفهومی همچون قابلیت اعتماد (Reliability) بنا می‌شود؛ اما نظریهٔ پیشنهادی صفدری، ریشهٔ اعتماد را در همدلی (Empathy) جست‌وجو می‌کند.

🟢اگر ماشین نه «چیز» باشد و نه «انسان»، چه نسبتی باید با آن برقرار کنیم؟

✅️رسانه علوم انسانی [جنآس] | #بیندیش

اگه یه ساختمون با یه باد معمولی سقفش می‌ریزه، راه‌حل این نیست که به ساکناش بگی قوی‌تر باشید؛ سقف رو درست می‌کنن. اگه یه سیستم بانکی طوری طراحی شده که یه کارمند با یه رمز می‌تونه همه پول شرکت رو برداره، مدیرعامل براش سخنرانی اخلاقی نمی‌ذاره؛ دسترسی رو محدود می‌کنه.

آدم‌ها اما معمولاً با خودشون این کارو نمی‌کنن. چون دوست دارن بگن: «من آدمی‌ام که اگه بخوام، می‌تونم.» بعد خودشون رو هر روز توی همون موقعیتی می‌ذارن که می‌دونن ممکنه شکست بخورن.
بعد شکست می‌خورن، قول میدن، دوباره شکست می‌خورن و آخرش میگن: «من مشکل دارم.»
در حالی که شاید مشکل این بوده که آدمی که می‌دونسته توی یه موقعیت خاص کنترل خودش رو از دست میده، اصرار داشته دوباره وارد همون موقعیت بشه تا ثابت کنه این بار کنترلش رو از دست نمی‌ده.
این یه شکل ظریف از خودشیفتگیه؛ نه اینکه خودت رو خیلی بزرگ ببینی، بلکه اینکه فکر کنی باید اون‌قدر قوی باشی که هیچ شرایطی نتونه روی تو اثر بذاره.

آدم عاقل لزوماً کسی نیست که از هر چیزی عبور می‌کنه؛ گاهی کسیه که می‌دونه از بعضی چیزها نباید عبور کنه.

اگه می‌دونی یه آدم خاص هر بار به‌همت می‌ریزه، لازم نیست دفعه دهم هم بری پیشش تا ببینی این بار قوی‌تری یا نه. اگه می‌دونی با پول زیاد دستت به خرج میره، لازم نیست هر ماه خودت رو امتحان کنی. اگه می‌دونی ساعت دو شب تصمیم‌های بد می‌گیری، لازم نیست ساعت دو شب برای آینده‌ات تصمیم بگیری.
اینکه بتونی خودت رو کنترل کنی یه تواناییه؛ اما اینکه کاری کنی کمتر به کنترل خودت نیاز داشته باشی، یه توانایی بالاتره.
چون آدمی که هر روز باید حواسش به همه‌چیز باشه، بالاخره یه روز حواسش نیست.

زندگی سالم‌تر لزوماً زندگی آدم منضبط‌تر نیست؛ گاهی زندگی آدمیه که کمتر در معرض آزمون قرار می‌گیره.
آدم نمی‌تونه همیشه هوشیار باشه. خسته میشه، عصبانی میشه، می‌ترسه، حواسش پرت میشه و گاهی هم اشتباه می‌کنه. اینا با نصیحت حذف نمی‌شن.
به‌جای اینکه سعی کنی یه آدم فوق‌العاده بسازی، محیطی بساز که یه آدم معمولی توش کمتر خرابکاری کنه.
شاید قبول کردن ضعف، خودش یه جور قدرته؛ چون کسی که می‌دونه ممکنه یه روز حواسش نباشه، از قبل در رو بسته.

منبع

✅️ رسانه علوم انسانی [جنآس] | #بیندیش