#فقه_الثقلین 8⃣2⃣

⁉️ آیا از روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام می‌توان شستن پا را اثبات کرد؟ (۱۱)

🔹 در شرح روایت ایوب بن نوح، بیان کردیم که حکم اصلی تطهیر پا در وضو در فقه اهل‌بیت علیهم‌السلام، مسح پا است؛ اما در برخی شرایط خاص، ائمه علیهم‌السلام به برخی از اصحاب خود دستور می‌دادند مطابق وضوی اهل‌سنت عمل کنند؛ چراکه رعایت تقیه و حفظ جان شیعیان اقتضا می‌کرد چنین کنند؛ از جمله امام برای خود خود ایوب بن نوح که با حکومت عباسی مرتبط بود توضیح میدهند که حکم اصلی تطهیر پا در وضو مسح است اما ایوب بن نوح میتواند در وضو از روی تقیه پاهای خود رو بشورد.

بنابراین، صرف وجود روایتی که در آن به شخصی دستور وضویی مطابق وضوی اهل‌سنت داده شده، به‌تنهایی نمی‌تواند اثبات‌کننده حکم عمومی وضو باشد؛ بلکه باید شرایط مخاطب و جهت صدور روایت نیز بررسی شود.

✅ دقت شود که در این گونه روایات بحث ما در اصل صدور روایات نیست بلکه در خصوص جهت صدور روایت است.

نمونه روشن دیگری به غیر روایت ایوب بن نوح، روایت داود بن زربی است. درباره داود بن زربی نیز در رجال کشی آمده است:

▫️وَكَانَ أَخَصَّ النَّاسِ بِالرَّشِيدِ [ او از نزدیک‌ترین و خاص‌ترین افراد نزد هارون‌الرشید بود ]
📚 معجم رجال الحديث جلد هشتم صفحه‌ی ۱۰۷

به همین دلیل امام برای حفظ جان ایشان به او دستور میدهد مطابق وضوی اهلسنت وضو بگیرد:

▫️مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ زُرْبِيٍّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ عَنِ الْوُضُوءِ، فَقَالَ لِي: «تَوَضَّأْ ثَلَاثًا». قَالَ: ثُمَّ قَالَ لِي: «أَلَيْسَ تَشْهَدُ بَغْدَادَ وَعَسَاكِرَهُمْ؟» قُلْتُ: بَلَى. قَالَ: فَكُنْتُ يَوْمًا أَتَوَضَّأُ فِي دَارِ الْمَهْدِيِّ، فَرَآنِي بَعْضُهُمْ وَأَنَا لَا أَعْلَمُ بِهِ، فَقَالَ: «كَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّكَ فُلَانِيٌّ، وَأَنْتَ تَتَوَضَّأُ هَذَا الْوُضُوءَ». قَالَ: فَقُلْتُ لِهَذَا: «وَاللَّهِ أَمَرَنِي»

▪️داود بن زربی میگوید از امام صادق علیه‌السلام درباره وضو سؤال کردم. حضرت به من فرمود: هر عضو را سه بار وضو بده [ یعنی مطابق وضوی اهلسنت ]
سپس به من فرمود: «‌مگر در بغداد و در میان لشکریان و نیروهای آنان رفت‌وآمد نداری؟» گفتم: بله
داود بن زربی میگوید: [ پس از گذشت این ماجرا و بازگشت به بغداد ] روزی در خانه مهدی [عباسی] وضو می‌گرفتم. یکی از آنان مرا دید، در حالی که من متوجه حضور او نبودم. پس گفت: کسی که ادعا کند تو فلانی هستی [ از شیعیان هستی ]، دروغ گفته است؛ در حالی که تو این‌گونه وضو می‌گیری!»
داود بن زربی میگوید در این هنگام [ با خود گفتم ]به خدا سوگند، امام مرا به همین دلیل مرا به این نوع وضو امر کرده است. [ برای اینکه به عنوان شیعه شناخته نشوم ]

👈 مشروح این روایت را کشی در رجال خود بیان میکند.

🔹 دقت در قرائن خود روایت [ خصوصا با تفصیلی که کشی بیان میکند ] نشان می‌دهد که دستور امام علیه‌السلام در اینجا ناظر به شرایط خاص داود بن زربی بوده است؛ شخصی که با دستگاه حکومت ارتباط داشت و در بغداد و میان نیروهای آنان رفت‌وآمد می‌کرد.

👈 امام در روایت ابتدا به داود بن زربی دستور میدهد مطابق وضوی اهلسنت وضو بگیرد سپس دلیل این کار را بیان میکند و میفرماید: چون تو در بغداد و میان لشکریان خلیفه عباسی هستی .

✅ بنابراین، این روایت نشان می‌دهد که ائمه علیهم‌السلام در شرایط تقیه، ممکن است به یکی از اصحاب خود دستور دهند مطابق وضوی اهل‌سنت عمل کند؛ اما چنین دستوری را نمی‌توان بدون بررسی شرایط صدور، حکم اولیه و عمومی وضوی همه شیعیان دانست.

ازاین‌رو، در بررسی روایات مربوط به وضو، تنها نقل متن روایت کافی نیست؛ بلکه باید جهت صدور روایت، شرایط مخاطب و قرائن موجود در روایت نیز بررسی شود.

🆔 @javaheralklam